Σύγχρονη Νεοελληνική Μυθολογία

Τελειώνω την Ελληνική Μυθολογία του Τσιφόρου. Το προτείνω οπωσδήποτε, πολύ διασκεδαστικό. Αλλά φοβάμαι πως η μυθολογία των Αρχαίων, παρ' όλο που είναι γεμάτη από νοήματα και ερμηνείες για τον Κόσμο, δεν επαρκεί πλέον. Νομίζω ότι χρειαζόμαστε πια τη δική μας μυθολογία, γιατί αν κάτσουμε να πούμε την αλήθεια στα σημερινά παιδιά, για το πώς φτάσαμε ως εδώ, δεν θα μας πιστέψουν.

Οπότε, είναι καλύτερα να τους πούμε για τους Καρεκλοκένταυρους, τρομερά όντα, που από τη μέση και πάνω ήταν άνθρωποι και από τη μέση και κάτω καρέκλες, παιδιά του Δία(φθορά) και της Εξουσίας. Τους αποτελούσαν δυο εχθρικές μεταξύ τους φυλές, οι Εκατόγχειρες της Συγγρού, που βουτούσαν ό,τι έφταναν τα 100 τους χέρια και που είχαν για Βασιλιά τους έναν μονόφθαλμο που μπορούσε να μιλάει απευθείας με τον Όλυμπο, και τα Κήτη του Πράσινου Ήλιου, που μπορούσαν να καταβροχθίζουν ένα ολόκληρο βόδι χωρίς να αφήσουν ούτε κοκαλάκι. Και που τα κάστρα τους τα προστάτευαν τα Κομματόσκυλα, άγρια όντα, μισά σκυλιά και μισά σημαίες. Οι μάχες τους είχαν ρημάξει τη χώρα, μέχρι που το μαντείο του Βερολίνου έβγαλε χρησμό ότι τελικά ήταν αδέρφια, και από τότε δεν ξαναπολέμησαν ποτέ μεταξύ τους. Όμως η αδηφαγία τους είχε γεμίσει τους στάβλους της Βουλής με τόνους χρέους που δεν άφηνε τους Ανθρώπους να πάρουν ανάσα.

Τον άθλο της κάθαρσης των στάβλων ανέλαβε ο αρχηγός της φυλής των Συριζαίων, γιος του Καιρού και της Ελπίδας, που μπορούσε να κάνει το όχι, ναι και την αριστερά, δεξιά. Αλλά για να το καταφέρει έπρεπε να νικήσει ένα τέρας με ρόδες που προστάτευε το χρέος. Μετά από μια μάχη που κράτησε 17 ώρες, ο αρχηγός των Συριζαίων νικήθηκε. Όμως με την ικανότητα που του είχαν κάνει δώρο οι Θεοί, κατάφερε να πείσει τους Ανθρώπους ότι η ήττα ήταν τελικά νίκη και τα σκατά, λουκούμια.

Υπήρχαν και άλλοι πολλοί, Η φυλή των Προβάτων του Περισσού, η φυλή των Σκατανθρώπων της Μαύρης Αυγής, που αναδύθηκε μέσα από το βρωμερό χρέος, μαζί με τον Σκούρο Ποταμό που γεννούσε διόδια στο πέρασμα του. Η φυλή των Ερυθρολεύκων, που κατοικούσε στο Φάληρο, και είχε βασιλιά ένα Κήτος που μπορούσε να έχει τα χέρια του όλη μέρα μέσα στα σκατά και αυτά εντελώς μαγικά να βγαίνουν πεντακάθαρα. Και άλλοι τόσοι, αλλά να μην τα πούμε όλα μεμιάς.

Η φρίκη του "Ναι"

Αυτό το κείμενο απευθύνεται σε όσους την Κυριακή σκοπεύουν να ψηφίσουν "Ναι". Ή μάλλον, όχι σε όλους όσους θα ψηφίσουν "Ναι". Απευθύνεται συγκεκριμένα σε όσους θα πάνε να ψηφίσουν "Ναι" γιατί φοβούνται το "Όχι". Χάος, καταστροφή, πείνα, ζόφος. Είναι ισχυρά κίνητρα. Και ίσως να σας φαίνονται ελαφρόμυαλοι, ανεύθυνοι, ψευτοεπαναστάτες, όλοι εκείνοι που θα ψηφίσουν "Όχι". Επειδή δεν μπορώ να μιλήσω εκ μέρους όλων όσων σκοπεύουν να ψηφίσουν "Όχι", θα μιλήσω για τον εαυτό μου. Προφανώς και μια χρεοκοπία, αν έρθει, θα είναι δυσάρεστη. Και είναι λογικό να φοβάσαι. Ούτε και εμένα μου αρέσει σαν ιδέα. Αλλά αν και φοβάμαι το "Όχι", αυτό που με τρομάζει πιο πολύ είναι το "Ναι".   

Σε οικονομικό επίπεδο, όλοι γνωρίζουμε λίγο-πολύ τι θα συμβεί. Το ναι το έχουμε ήδη ζήσει. Φτώχεια, δυστυχία, ανθρώπους άστεγους, οικογενειάρχες στα πρόθυρα της απόγνωσης, εξαθλιωμένους να ψάχνουν στα σκουπίδια. Δεν υπάρχει κανένας σοβαρός λόγος να πιστεύει κανείς ότι αυτό θα αλλάξει. Αλλά δεν είναι αυτό που με τρομάζει.

Είναι επίσης δεδομένο ότι το "Ναι' θα κάνει τη διαπραγματευτική θέση της χώρας ακόμα δυσχερέστερη. Με την άδεια μας, και για την αγάπη προς το ευρώ, παραδίδουμε ξανά τις τύχες της χώρας στους Ευρωπαίους τραπεζίτες και στο ΔΝΤ. Η εθνική ταπείνωση θα συνεχιστεί, με τις γνωστές συνέπειες. Ως γνωστόν, ο φασισμός τρέφεται από την ταπείνωση, και όποιος έχει αμφιβολίες για αυτό, δεν έχει παρά να κοιτάξει προς τα έδρανα της Βουλής που καταλαμβάνονται από τους βουλευτές του 3ου σε εκλογική δύναμη κόμματος. Ένα κόμμα, που μέχρι το 2010 δεν αποτελούσε παρά μια γραφική συμμορία με ελάχιστη επιρροή. Αλλά ούτε αυτό είναι που με τρομάζει. 

Αν βγει το ναι, θα συγχωρεθούν οι αμαρτίες όλων εκείνων, στους οποίους αναφέρθηκε χθες ο αντικαγκελάριος της Γερμανίας: η οικονομική ελιτ και τα κόμματα που τη στήριζαν. Η διαπλοκή, που δημιούργησε αυτή την κρίση, θα πάρει συγχωροχάρτι από το ίδιο τον λαό και όσοι υπέγραψαν το 2010, και αργότερα, με το "ναι σε όλα", την καταδίκη της χώρας μας, θα ξεπλυθούν ηθικά. Μαζί τους και τα κανάλια. Όλοι μαζί θα πανηγυρίζουν την Κυριακή για τη μεγάλη νίκη του "Ναι", που έσωσε την πατρίδα, αλλά κυρίως, έσωσε την παρτίδα. Μια παρτίδα, που επιτέλους, μετά από πάρα πολλά χρόνια, φαινόταν ότι θα χάσουν. Αλλά ούτε αυτό είναι που με τρομάζει. 

Αυτό που με τρομάζει είναι κάτι πολύ πιο ζοφερό: ότι το "ναι" δεν θα μπορεί πια να χρεωθεί ούτε στην Μέρκελ, ούτε στον Σόιμπλε, ούτε στον Γιωργάκη, ούτε στο Σαμαρά. Ο εξαθλιωμένος, ο άνεργος, ο άστεγος, ο υπάλληλος που καταπιέζεται όλη μέρα για ψίχουλα, η μάνα και ο πατέρας, που δεν θα έχουν να προσφέρουν αυτά που χρειάζεται το παιδί τους, θα βρίσκονται εκεί που βρίσκονται, όχι πια με ευθύνη της Ε.Ε, του ΔΝΤ ή των Μασόνων και του Σόρος αλλά εξαιτίας του διπλανού τους. Και θα το γνωρίζουν. Ότι ο διπλανός τους, μη θέλοντας να βρεθεί και εκείνος στην κατάσταση τους, τους θυσίασε, στο όνομα τάχα της Πατρίδας και της Ευρώπης.

Δεν θέλω να τρομάξω κανέναν. Αυτόν τον ρόλο τον έχουν αναλάβει τα κανάλια και το κάνουν εξαιρετικά. Και επειδή ακριβώς κάνουν τη δουλειά τους εξαιρετικά, γνωρίζουμε καλά τη φρίκη του "Όχι". Αλλά για τη φρίκη του "Ναι" δεν έχουμε ακούσει τίποτα. Τα κανάλια επαναλαμβάνουν ολημερίς ότι εκείνος που θα ψηφίσει "Ναι", θα σώσει την πατρίδα από μια υποτιθέμενη καταστροφή. Το αν μας περιμένει όντως η καταστροφή από Δευτέρα, με ένα "Όχι", είναι κάτι που σηκώνει πολύ κουβέντα. Προσωπικά πιστεύω ότι δεν θα έρθει. Αλλά για το τι θα επιφέρει το "Ναι", τα κανάλια δεν μιλούν. Και είναι λογικό να μη μιλούν, γιατί αν μιλούσαν, το "Ναι" δεν θα είχε καμία τύχη την Κυριακή. Οπότε θα το κάνω εγώ.  

Αυτό που αναλαμβάνει, όποιος ψηφίσει "Ναι", εκτός από την σωτηρία της Πατρίδος, είναι ευθύνη. Ευθύνη για τον άστεγο, για τον άνεργο, για τον εξαθλιωμένο, για τον αυτόχειρα, για όλους εκείνους που θα ψάχνουν στα σκουπίδια. Είναι σκληρό αλλά είναι μια πραγματικότητα. Δεν είναι μια εύκολη επιλογή, αλλά στην κατάσταση που βρεθήκαμε δεν υπάρχουν εύκολες επιλογές. Και αν αυτή τη στιγμή ρίχνεις κατάρες στον Τσίπρα, που σε έβαλε σε αυτη τη δεινή θέση με το δημοψήφισμα, σταμάτα. Όσοι θα ψηφίσουμε την Κυριακή είμαστε ενήλικες και η ευθύνη για κάθε μας επιλογή βαραίνει εμάς εξ ολοκλήρου. Κάποιος πολύ σοφότερος από εμάς είπε κάποτε: "Να αγαπάς την ευθύνη". Για αυτές ακριβώς τις στιγμές μιλούσε.

"Οι 22 κύκλοι"

Βυθισμένος στις σκέψεις του, πέρασε την πόρτα ενός άλσους. Δεν το σκέφτηκε πολύ, πάντα έβρισκε στη φύση τη διαφυγή που έψαχνε από το μυαλό του. Χωρίς κάποιο σχέδιο, αφέθηκε να περπατάει στα χωμάτινα μονοπάτια, ψάχνοντας ένα παγκάκι για να ξαποστάσει. Όμως το μόνο παγκάκι που βρήκε ήταν κατειλημμένο και εκείνη την ημέρα δεν είχε διάθεση για ανθρώπινη επαφή. Εκείνη την ημέρα είχε γίνει 40. Και δεν ήταν χαρούμενος για αυτό. Ήθελε να ξεχάσει εκείνα τα σύμβολα που είχαν εφεύρει οι άνθρωποι για τον χρόνο, στη προσπάθεια τους να τον δαμάσουν. Όλες εκείνες τις αυθαίρετες λέξεις, τα δευτερόλεπτα, τις ώρες, τους μήνες και τα χρόνια, όλα εκείνα που σήμερα ειδικά του προκαλούσαν εκνευρισμό. "Πόσο γελοίο", είπε μέσα του. "Τον κόψαμε σε κομματάκια, σε ψίχουλα, μήπως καταφέρουμε να τον μοιράσουμε, να τον παγιδεύσουμε, να τον ελέγξουμε. Άλλα όσο μικρό κι αν τον κάναμε, δεν καταφέραμε ποτέ να μικρύνουμε τον τρόμο που μας προκαλεί". Βυθισμένος στις σκέψεις του, προσπέρασε 3 παγκάκια αδειανά, ώσπου βρέθηκε ξαφνικά μπροστά σε έναν κομμένο κορμό. "Μου κάνει" είπε μέσα του και το πλησίασε να ξαποστάσει. Εδώ δύσκολα θα βρισκόταν κάποιος άνθρωπος να κάτσει δίπλα του, να του μιλήσει, να τον ρωτήσει, να του θυμίσει.

Όμως δεν βρήκε την ηρεμία που έψαχνε. Γιατί μόλις πλησίασε τον κορμό, κατάλαβε πως είχε μπλέξει ξανά στα δίχτυα του χρόνου. Μπορεί τα δέντρα να μην είχαν ακούσει ποτέ για λεπτά και για εβδομάδες, όμως γνώριζαν και εκείνα για τον χρόνο. Γιατί και εκείνα μετρούσαν: "Κάθε κύκλος και μια χρονιά". Το είχε μάθει στο σχολείο. Και του είχε κάνει τόση εντύπωση που δεν το ξέχασε ποτέ. Έβγαλε μια ανάσα γεμάτη παράπονο και άρχισε να τους μετράει. "22. Πιτσιρικάς είναι" σκέφτηκε.

Και ενώ σκεφτόταν ότι και εκείνο είχε ηλικία, όπως κι αυτός, ένιωσε ξαφνικά μια οικειότητα με εκείνο τον κορμό. Το φαντάστηκε σαν άνθρωπο, έναν νεαρό που μόλις τέλειωνε το πανεπιστήμιο, στο άνθος της ηλικίας του. Η ζωή του γεμάτη από δυνατότητες, τίποτα οριστικό. Φαντάστηκε τις γλύκες και τις πίκρες που τον περίμεναν. Τον έρωτα, τους καινούργιους τόπους που θα αντίκριζε για πρώτη φορά. Είχε τόσα να τον συμβουλέψει, τι να δει και τι να ψάξει, τι να αποφύγει και τι να ξεχάσει. Και εκείνη τη στιγμή, που έβλεπε μπροστά του έναν νέο, τόσο γνώριμο, ο κορμός του απάντησε. Αν και δεν γνώριζε ούτε και ο ίδιος, μέχρι εκείνη τη στιγμή, ποιο ήταν το ερώτημα που τον απασχολούσε. Και αυτό που του είπε ήταν πως στην πραγματικότητα, εκείνοι οι 22 κύκλοι δεν ήταν κάποιος στείρος αριθμός, ούτε κάποια αυθαίρετη μέτρηση. Εκείνοι οι 22 κύκλοι, ήταν ολόκληρη η ιστορία του. Σε κάθε διάστημα, ανάμεσα σε κάθε κύκλο, βρισκόταν κάποτε ολόκληρος ο κορμός, ολόκληρο το δέντρο. Κάθε κύκλος οριοθέτησε κάποτε το είναι του, το μέγεθος του. Μα κάθε φορά που πίστευε πως εκείνη η περίμετρος, η οποία σχημάτιζε τη μορφή του, αποτελούσε και το όριο του, ερχόταν ο επόμενος κύκλος να του δείξει πως δε είχε σταματήσει να μεγαλώνει και να αναπτύσσεται. Όχι, αυτό που έβλεπε δεν ήταν η ηλικία του. Αυτό που έβλεπε ήταν ολόκληρη η ύπαρξη του. Ο χώρος και ο χρόνος, κλεισμένα ταυτόχρονα σε έναν σχήμα. Κάθε κύκλος ήταν μια κατάκτηση και μια νέα θέση απ' όπου έβλεπε τον κόσμο, μια επέκταση της ζωής.

Αφού ευχαρίστησε το δέντρο, συνέχισε την βόλτα του, ήρεμος πια. 

περί bullying

Τις τελευταίες ημέρες παρατηρείται μια έξαρση ενδιαφέροντος όσον αφορά στο bullying. Αυτό, από τη μία, είναι ευχάριστο, ένα θέμα που ταλαιπωρεί τόσους νέους να έρχεται στο προσκήνιο, ζητώντας λύση. Αλλά δυστυχώς δεν λείπουν και οι υπερβολές. Αντιδρώντας συναισθηματικά, πολλοί φαίνεται να ζητάνε την κεφαλήν των θυτών επί πίνακι, αγνοώντας πως στις περισσότερες των περιπτώσεων, όπως έχει δείξει η επιστήμη, τα άτομα αυτά είναι και τα ίδια θύματα. Κάποιοι, μάλιστα, φτάνουν στο σημείο να ζητούν αλλαγές στον ποινικό κώδικα, ώστε να περιλαμβάνει όσους καταφεύγουν στο bullying. Πέρα από το γεγονός ότι η σκληρή τιμωρία δεν πρόκειται να οδηγήσει σε επίλυση του ζητήματος, αντίθετα, θα το κάνει πιο έντονο, νομίζω ότι είναι και βαθύτατα υποκριτική μια τέτοια στάση. Γιατί κατά βάθος, όλοι είμαστε bullies. Η λύση είναι να κατανοήσουμε τι είναι το bullying. Όχι μόνο τις αιτίες του, αλλά και τα χαρακτηριστικά του. Και θα κατανοήσουμε τότε, ότι το φαινόμενο αυτό δεν αφορά μόνο στους θύτες και στα θύματα αλλά ότι μας αφορά όλους.

Και ο λόγος που μας αφορά είναι διότι τα χαρακτηριστικά του θύτη δεν μας είναι άγνωστα. Αν και οι παράγοντες που οδηγούν στο bullying είναι πολλοί, δυο είναι, κατά τη γνώμη μου, οι συμπεριφορές που χαρακτηρίζουν σταθερά τον θύτη, αλλά και όλους μας. Και για αυτό δεν έχουμε το δικαίωμα να κουνάμε το δάχτυλο, ηθικολογώντας, διότι είναι συμπεριφορές στις οποίες όλοι καταφεύγουμε λίγο έως πολύ.

Η πρώτη συμπεριφορά είναι η χρήση στερεοτύπων. Κοντός, χοντρός, ψηλός, άσχημος, φλώρος, τσούλα. Λέξεις γενικές, που χρησιμοποιούνται ειδικά. Τα στερεότυπα βασίζονται σε μια πολύ χρήσιμη, κάποτε, λειτουργία του εγκεφάλου: το να μπορεί να διακρίνει άμεσα τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Και να μπορεί να κατατάσσει τα ερεθίσματα αυτά άμεσα προς όφελος του οργανισμού: επικίνδυνο- ακίνδυνο, βρώσιμο-βλαβερό, καθαρό- βρώμικο, κ.ο.κ. Χρωστάμε πολλά σε αυτή τη λειτουργία ως είδος. Αλλά είναι πλέον μια λειτουργία παρωχημένη. Και, κυρίως, επικίνδυνη. Αν εξυπηρετούσε κάποτε στην επιβίωση μας και στην εξερεύνηση του περιβάλλοντος, σήμερα, κάνει ακριβώς το αντίθετο. Την περιορίζει, αφήνοντας έξω από την εμπειρία σημαντικές λεπτομέρειες, παραποιώντας τον εξωτερικό κόσμο. Πόσοι από μας μπορούμε να πούμε ότι δεν καταφεύγουμε σε τέτοιου είδους εύκολες διακρίσεις;

Η δεύτερη είναι περισσότερο μια πεποίθηση παρά συμπεριφορά, εξ ίσου σημαντική με την πρώτη. Η πεποίθηση ότι μπορούμε να ωφεληθούμε οι ίδιοι, προσβάλλοντας κάποιον άλλον. Και ενώ το bullying αποτελεί ίσως το άκρο σε αυτό το φάσμα συμπεριφοράς, αυτό δεν σημαίνει ότι οι πιο ήπιες μορφές της δεν είναι βλαβερές. Αφενός, διότι πληγώνουν, και ας μη χρησιμοποιείται φυσική βια, και αφετέρου, διότι αποτελούν το παράδειγμα πάνω στο οποίο νομιμοποιεί ο θύτης τη συμπεριφορά του. Σκεφτείτε πόσες φορές ο καθένας μας, είτε γιατί ένιωθε απειλημένος, είτε διότι απλώς είδε μια ευκαιρία για να κερδίσει τη συμπάθεια φίλων και γνωστών, κορόιδεψε κάποιον: Μια κοπέλα που ντύθηκε υπερβολικά προκλητικά, έναν μετανάστη που μιλάει σπαστά και αστεία μια γλώσσα που δεν είναι δική του, κάποιον φάλτσο που λαμβάνει μέρος σε έναν διαγωνισμό τραγουδιού. Θα μπορούσα να αναφέρω κι άλλα παραδείγματα αλλά νομίζω ότι είναι κατανοητό το μοτίβο της συμπεριφοράς, τα κίνητρα και οι στόχοι.

Δεν τα αναφέρω όλα αυτά για να απαλλάξω τον θύτη, ούτε για να υποτιμήσω την εμπειρία του θύματος. Αλλά γιατί μπροστά σε ένα ζήτημα όπως αυτό του bullying, αλλά και κάθε κοινωνικό ζήτημα, δεν ωφελεί να στεκόμαστε έξω από το πρόβλημα δείχνοντας τους ενόχους. Αντίθετα, πρέπει να το αντιμετωπίζουμε ως κάτι που μας αφορά και μας εμπλέκει όλους. Ένα πρόβλημα χαρακτηρίζεται κοινωνικό όχι μόνο επειδή οι συνέπειες του πέφτουν πάνω σε ολόκληρη την κοινωνία αλλά κυρίως επειδή πηγάζουν από αυτή. Οπότε, αν θέλουμε να τα αντιμετωπίσουμε, πρέπει πρώτα από όλα, να αναζητήσουμε τη δική μας ευθύνη και συμβολή.

Κάποιες αλήθειες (προσωρινές)

- Δεν μπορείς να αγγίξεις τα όρια σου. Μόλις κάνεις να τα πλησιάσεις, εκείνα πάνε λίγο παραπέρα.

- Και οι γυναίκες και οι άνδρες, φοβούνται τον θάνατο. Όμως οι γυναίκες φοβούνται έναν θάνατο επιπλέον, τον θάνατο της νιότης.

- Καθετί έχει ακριβώς την αξία που του δίνεις.

- Η ζωή μας ρίχνει στη μέση του Ωκεανού. Αργά ή γρήγορα, το νερό θα μας καταπιεί. Στεριά δεν υπάρχει, μόνο σωσίβια για να κρατηθείς. Αλλά, αν αφεθείς, το κύμα θα σου δείξει όλα τα αστέρια του ουρανού.

- Τίποτα δεν έχει νόημα, άρα, όλα έχουν νόημα.

- Τα ναρκωτικά είναι δίκαια. Ό,τι σου δίνουν, σου παίρνουν.

- Κάθε πράξη είναι εγωιστική. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να κρύβει ομορφιά.

- Είσαι πιο σοφός αυτή τη στιγμή απ' όσο υπήρξες ποτέ.

Η αρχή

"Ο χρόνος. Όταν με ρωτάνε γιατί έγιναν όλα αυτά, γιατί ήρθαν έτσι τα πράγματα, πώς έφτασα μέχρι εδώ, απαντώ "ο χρόνος, αυτός φταίει". Κανένας δεν ικανοποιείται μ' αυτή την απάντηση. Δεν θέλουν να πιστέψουν ότι για τις αποτρόπαιες πράξεις μου μπορεί να ευθύνεται κάτι τόσο αφηρημένο, τόσο απαράλλαχτο και καθημερινό, όσο ο χρόνος. Θέλουν κάτι πιο απτό, κάτι που να μπορεί να ξεχωρίσει εμένα, το τέρας, από εκείνους, τους αθώους. Και ο χρόνος δεν αρκεί. Δεν μπορούν να καταλάβουν πώς ο χρόνος, απροσδιόριστες ώρες και λεπτά, μπορεί να σχετίζεται με αυτή τη φρίκη. Τους καταλαβαίνω, γιατί σκέφτονται τον χρόνο ως κάτι προσωρινό, κάτι που περνάει. Όμως για μένα ποτέ δεν ήταν έτσι. Ο χρόνος με στρίμωξε στη γωνιά από την πρώτη στιγμή, από το πρώτο φως και ακόμα νωρίτερα, με στρίμωξε να ζω μονάχα στον χώρο της αλήθειας και δεν με έχει αφήσει από τότε, ούτε για μια στιγμή να ξεστρατίσω, ούτε καν τώρα, λίγες ώρες προτού τελειώσουν όλα για μένα.

Κάποιοι άνθρωποι τα πάνε καλά με τον χρόνο. Ακόμα και τώρα, που η αλήθεια δεν έχει τίποτα να φοβηθεί, δεν μπορώ να πω ότι τους ζηλεύω, αλλά σίγουρα τους θαυμάζω. Γνώρισα τέτοιους ανθρώπους, ελεύθερους, που μπορούσαν να περάσουν ώρες ολόκληρες χωρίς να αναρωτηθούν καθόλου πόση ώρα είχε περάσει, χωρίς να ελέγξουν τις ζημιές που σκόρπισε πάλι στο πέρασμα του ο εχθρός. Τους έβλεπες, να στέκονται καταμεσής μιας πελώριας σκιάς που ολοένα και μεγάλωνε, μια σκιά που κατάπινε κάτι από τις υπόλοιπες διαστάσεις σε κάθε χαψιά, κάθε ανάσα, Κι όμως, εκείνοι έμεναν ατάραχοι, λες και απολάμβαναν την βαριά σκιά που έκρυβε τα μελλούμενα. Προσπαθούσα μάταια να τους εξηγήσω τι συμβαίνει, να τους δείξω την εύθραυστη γη που πατάνε και που κάνουν ακόμα πιο σαθρή με κάθε τους κίνηση. Όμως βλέποντας τους έτσι, ατρόμητους μέσα στην άγνοια τους, προσπάθησα και εγώ να αγνοήσω το αίσθημα που είχε σκεπάσει την ύπαρξη μου, τον "περιορισμό" όπως μου αρέσει να το ονομάζω, ελλείψει κάποιας καλύτερης φράσης. Αφού μπορούν εκείνοι, μπορούσα και εγώ.

Όμως χρειάστηκε μόνο ένα βροχερό απόγευμα, σε ένα προάστιο της Αθήνας, για να παραδοθώ και πάλι στην αβάσταχτη βεβαιότητα του χρόνου .Την ώρα που είχα φτάσει πιο κοντά από ποτέ στο να διώξω τις συνέπειες του χρόνου από πάνω μου, εκείνος μου αποκαλύφθηκε ολόκληρος, με όλη του τη μεγαλοπρέπεια. Και εκεί κατανόησα ξεκάθαρα και απόλυτα όλα εκείνα που 25 χρόνια αργότερα θα με οδηγήσουν σε αυτό εδώ το κελί. Κατανόησα το αναπόφευκτο: Κατανόησα ότι ο χρόνος δεν μας περιμένει στο τέρμα, δεν έρχεται από κάποια αντίθεση κατεύθυνση. Πορεύεται συνεχώς μαζί μας, στην αρχή και στο τέλος και σε κάθε στιγμή ενδιάμεσα. Είναι εκεί, σε όσα γίνονται και σε όσα δεν έγιναν ποτέ, πάντα είναι εκεί. Παρελαύνει στους δρόμους, σκαρφαλώνει στα πιο ψηλά βουνά, και ακόμα παραπάνω, πέρα από τα σύννεφα και τους ανέμους, βουτάει, απ' τους αιθέρες στα πιο βαθιά νερά του ωκεανού. Και όπου σταθεί, όπου ακουμπήσει, όπου συσσωρευθεί, γεννάει, μέσα στα σύννεφα, μέσα στη βροχή, μες στα καινούργια φύλλα και στα αστέρια που πεθαίνουν, συνέχεια, ώσπου να γίνουν όλα χρόνος.

Ξέρεις, έρχονται, κάπου κάπου επισκέπτες  να με δουν, περίεργοι ρεπόρτερ, διψασμένοι φοιτητές Ψυχολογίας που θέλουν να κατανοήσουν τις πράξεις μου. Με ρωτάνε για τους φόνους, για τη Λουίζα, για τον Γιώργο, για όλους όσους χάθηκαν. Οι περισσότεροι προσπαθούν να με κοιτάζουν με ένα ύφος ουδέτερο, κρύβοντας πίσω από τον οίκτο τη βαθιά τους αποστροφή για μένα και όσα έκανα. Μου αρέσει να με κοιτάζουν έτσι. Σημαίνει ότι δεν είχα άδικο. Ή έστω, όχι εντελώς άδικο. Θέλουν να μάθουν γιατί σκότωσα εκείνους τους ανθρώπους. Και, με όση ειλικρίνεια διαθέτω, σίγουρα όχι λιγότερη από όση μου δόθηκε αρχικά, τους απαντώ: "Τη Λουίζα, τον Γιώργο, τους άλλους δυο, των οποίων τα ονόματα δεν μπορώ να θυμηθώ ( μια αδυναμία που κάνει έξω φρενών τους περισσότερους επισκέπτες), όλους, ακόμα και εμένα, που βρίσκομαι στην τελευταία μου ημέρα και μου απομένουν πια μόνο ψίχουλα, λεπτά και δευτερόλεπτα να μετράω, όλους εμάς, μας σκότωσε ο χρόνος. Για αυτό λοιπόν, δεν θέλω να απολογηθώ για τους θανάτους, δεν έχει και σημασία άλλωστε. Το μόνο που έχει σημασία είναι να διηγηθώ όσα έγιναν, όλες τις πράξεις που στρίμωξαν την ύπαρξη μου σε αυτήν εδώ τη στιγμή, αναπόφευκτα. Για αυτό είσαι εδώ, άλλωστε. Λοιπόν, ας ξεκινήσουμε, δεν έχουμε πολύ χρόνο."

Κεφάλαιο 2ο

"Δεν μπορούσε να εξηγήσει γιατί του τα συνέβαιναν αυτά. Δεν είχε διαπράξει τίποτα κακό, σίγουρα όχι κάτι που να δικαιολογούσε την κατάσταση στην οποία τον είχαν φέρει. Απ' το μυαλό του πέρασε η σκέψη μήπως είχε να κάνει με κοινούς κλέφτες. Αλλά ήταν βέβαιο πως δεν είχε τίποτα μεγάλης αξίας να τους δώσει, σίγουρα όχι κάτι που να άξιζε τόσο κόπο, τόση οργάνωση. Ξαφνικά, άρχσει να ψαχουλεύει το σώμα του, ψάχνοντας για μια ουλή, μια εξήγηση. Ίσως ο στόχος τους να ήταν κάποιο όργανο του, ένα νεφρό, ένα συκώτι. Είχε ακούσει για τέτοιες περιπτώσεις, άνθρωποι που ξυπνούσαν σε κάποια μπανιέρα, με μια τεράστια πληγή που έκρυβε πρόχειρα το φρικτό έγκλημα. Όμως πουθενά δεν μπόρεσε να βρει το παραμικρό σημάδι. Και άλλωστε, ένιωθε αρκετά υγιής, ίσως κάπως σοκαρισμένος, αλλά σίγουρα όχι στην κατάσταση κάποιου που του κλέψανε το συκώτι. Δεν υπήρχε λογική. Το μόνο που άξιζε ήταν το ίδιο το σπίτι. Αλλά και αυτό το είχε χάσει πια στην Τράπεζα. Ήταν θέμα εβδομάδων να προχωρήσουν στην έξωση του".




"Κύριε Κιούση,

με λύπη σας ενημερώνουμε ότι έχετε καταδικαστεί, ερήμην, σε κατ' όικον περιορισμό, προς αποφυγήν πιθανής διατάραξης της κοινωνικής γαλήνης. Όπως γνωρίζετε, με βάση τον νομο 2112, "η εξασφάλιση των αναγκαίων για επιβίωση αποτελεί αποκλειστική μέριμνα κάθε ατόμου. Οποιαδήποτε προσπάθεια να επιφορτιστεί η κάλυψη αυτών των αναγκών, όπως η στέγαση και η διατροφή σε άλλο πρόσωπο ή το κοινωνικό σύνολο, αλλά και κάθε προσπάθεια προπαγάνδας με σκοπό τον εκβιασμό της πλήρωσης αυτών των αναγκών από άλλο πρόσωπο ή το κοινωνικό σύνολο, απαγορεύεται και τιμωρείται με κατ'οίκον περιορισμό του ανίκανου προς κάλυψη αναγκών ατόμου".



"Όταν κανείς βρεθεί σε αυτό το σκοτάδι, είναι εύκολο να χάσει τον ειρμό του. Εκείνη η άγκυρα, που κρατάει τον νου ασφαλή, μακριά από ταραγμένα νερά, κινδυνεύει να σπάσει σε χίλια κομμάτια. Και τότε, χωρίς ένα σταθερό σημείο αναφοράς, η σκέψη είναι ελεύθερη να πάει όπου θέλει, και να φτιάξει τα πάντα από το τίποτα. Μέσα σ' αυτό το εύπλαστο σκοτάδι, ο μόνος τρόπος να δεις ξανά το φως, είναι να κλείσεις τα ματιά. Και εκεί, όπου όλα είναι δικά σου, μπορείς να ξαναζήσεις εκείνο το καλοκαίρι σε εκείνο το νησί. Με μια βουτιά, επιστρέφεις σε μια άλλη ηλικία, ακαθόριστη, όχι πια έφηβος, μα ούτε και μεγάλος. Ανακαλείς όλους τους χρωματισμούς που έπαιρνε η θάλασσα μέσα στη μέρα. Ανακαλύπτεις ξανά σχήματα στα αμέτρητα άστρα, άστρα τόσο λαμπερά που δεν καταδέχονταν το θράσος της πόλης. Τα βλέφαρα σου αρχίζουν να ζεσταίνονται, βρίσκεσαι ξαπλωμένος στην άμμο, ήρεμος, γύρω απ' τη φωτιά, και ξάφνου, βλέπεις τα μάτια της, ποτέ δεν ήταν πιο όμορφα. Τόσο απλά, κλείνεις τα ματιά, και ξάφνου, βρίσκεσαι εκεί, που το μέλλον δεν φαίνεται τόσο άγριο, σχεδόν δεν φαίνεται καθόλου, το παρόν έχει εκτοπίσει τα πάντα.
Αυτή ήταν πια η μόνη του διαφυγή, να κλείνει παρήγορα τα ματιά και να βυθίζεται σε εποχές ξέγνοιαστες, ευτυχισμένες. Ναι, υπήρξαν ευτυχισμένες στιγμές. Για πρώτη φορά, άφοβος, παραδεχόταν πως υπήρξαν στη ζωή του τέτοιες στιγμές. Ποτέ πριν δεν είχε νιώσει άνετα με την ευτυχία. Έρωτες, προαγωγές, γλέντια, όλες εκείνες οι στιγμές που κοσμούν τις ζωές τόσων ανθρώπων, γεννούσαν εντός του μια απροσδιόριστη νευρικότητα. Δεν μπορούσε να εξηγήσει ακριβώς αυτή του την αντίδραση. Μέσα του όμως γνώριζε, πως αυτό που ένιωθε ήταν γνήσιος, παράλογος φόβος, για όσα θα επακολουθούσαν. Μια παρανοϊκή πεποίθηση, πως αν ποτέ αναγνώριζε αυτό που ζούσε ως ευτυχία, τότε ο τρόχος είχε κιόλας γυρίσει. Κάποιο κακό κατέφθανε, μια συμπαντική δύναμη, που απαιτούσε να εισπραχθεί το κόστος της ευτυχίας. Όμως εδώ, κλεισμένος, χωρίς νερό, χωρίς τροφή, δεν υπήρχε κανένα δυσοίωνο μέλλον να παραμονεύει, καμία θεϊκή δύναμη γύρω, έτοιμη να εκδικηθεί την ύβρη του, που τόλμησε να πιστέψει πως μπορούσε να αγγίξει την ευτυχία. Όχι, εδώ, αφημένος στον θάνατο, χωρίς ελπίδα, δεν υπήρχε τίποτε χειρότερο να περιμένει. Βρισκόταν στην άβυσσο. Και ήταν τόσο απελευθερωτικό. Για πρώτη φορά στη ζωή του ήταν ελεύθερος, το ανόητο παιχνίδι είχε τελειώσει, η ρόδα δεν γύριζε πια."

"Γιατί αποτυγχάνουν οι σχέσεις" μέρος 2ο

Οι άνθρωποι δεν βρίσκουν τον έρωτα γιατί στην πραγματικότητα, δεν τον αναζητούν. Και δεν αναφέρομαι στις περιπτώσεις όπου κάποιος καταβάλλει προσπάθεια για να αποφύγει τον έρωτα. Διότι, ακόμη και εκείνοι που θεωρούν ότι δεν φοβούνται τον έρωτα, δεν μπορούν να τον βρουν, επειδή τον ψάχνουν σε λάθος μέρος. Βιώνουν τον έρωτα, αν μπορεί κανείς να τον ονομάσει έτσι, όπως βιώνουν τις περισσότερες εμπειρίες τους, ιδιωτικά και προσωπικά. Ο "άλλος", το αντικείμενο του έρωτα, αποτελεί περισσότερο ένα μέσο για την επίτευξη ενός σκοπού παρά αναπόσπαστο μέλος μιας σύμπραξης. Και είναι λογικό που οι περισσότεροι το αντιλαμβάνονται έτσι, αφού σχεδόν για όλες τις υπόλοιπες εμπειρίες που βιώνει το άτομο στη ζωή του, η ατομικότητα του αρκεί. Όμως ο έρωτας αποτελεί μια ξεχωριστή εμπειρία, τόσο ξεχωριστή ώστε, όσες προσπάθειες και να κάνει κανείς, όσο δυνατός ή προικισμένος κι αν θεωρεί πως είναι, δεν μπορεί να τον επιτύχει μόνος του, χρειάζονται πάντα δύο.

Παρ' όλα αυτά, βλέπω συχνά ανθρώπους να θεωρούν ότι μπορούν να προσεγγίσουν έτσι, ατομικά, τον έρωτα, επειδή αισθάνονται κάτι για κάποιον. Όμως, υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους ένα άτομο μπορεί να ποθεί κάποιο άλλο. Και ο έρωτας, δυστυχώς, δεν είναι ο πιο συχνός λόγος. Τις περισσότερες φορές, οι άνθρωποι έλκονται από ανθρώπους που μπορούν να ικανοποιήσουν το αίσθημα κατωτερότητας που νιώθουν. Και, έτσι, βλέπουμε, να περνούν για έρωτας, σχέσεις χωρίς καμία επικοινωνία, καταστάσεις όπου μεταξύ δυο ανθρώπων επικρατούν σχέσεις εξουσίας. Και βρίσκουμε ανθρώπους κολλημένους σε τέτοιες καταστάσεις, που δεν είναι πια ευχάριστες, πόσο μάλλον ερωτικές. Και συνεχίζουν να βρίσκονται εκεί, όχι γιατί τους ωθεί ο έρωτας, αλλά γιατί τους το επιβάλλει το αίσθημα κατωτερότητας. Μπερδεύουν την ταπείνωση, που τους προκαλεί αυτό το αίσθημα, με την εξαφάνιση του εγώ που παρατηρείται στις ερωτικές καταστάσεις. Και ονομάζουν έρωτα την εξάρτηση. Η αλήθεια είναι, όμως, πως στον πραγματικό έρωτα δεν εξασθενεί καθόλου το εγώ, αντιθέτως, το εγώ νιώθει τόσο ισχυρό που καταλαβαίνει ότι οι πανοπλίες και τα τείχη τον εμποδίζουν παρά τον προστατεύουν και αρχίζει να εξερευνά νέους κόσμους.

Αυτό είναι, άλλωστε, ο έρωτας, μια εξερεύνηση σε άλλους κόσμους από τον δικό μας. Ανοίγουμε τον δικό μας κόσμο σε κάποιον και εκείνος ανταποδίδει. Διότι, ο έρωτας, στην πραγματική του κατάσταση, είναι μια μορφή επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων. Και η ύψιστη στιγμή αυτής της επικοινωνίας είναι η ερωτική πράξη, εκεί όπου δυο άνθρωποι καταφέρνουν να πουν, μη λεκτικά, όλα εκείνα που δεν χωράνε σε λέξεις. Και εδώ ακριβώς είναι που το αίσθημα κατωτερότητας δημιουργεί πρόβλημα, επειδή μπλοκάρει αυτήν την επικοινωνία, αναγκάζοντας το άτομο που συμμετέχει σε αυτή την επικοινωνία να δρα λειψά, επιδιώκοντας να κρύψει ένα μέρος του εαυτού. Φανταστείτε, όμως, μια συζήτηση μεταξύ δυο ανθρώπων όπου ο ένας κρύβει κάτι από τον άλλον, είναι σχεδόν αδύνατον να προκύψει κάτι ουσιαστικό από μια τέτοια κουβέντα. Θα είναι μια ανιαρή, στείρα επικοινωνία που θα αποσκοπεί όχι στη δημιουργία αλλά στην ασφάλεια.

Τέλος, ίσως κάποιοι να θεωρούν ότι η θεωρία του Άντλερ είναι μια απαισιόδοξη ερμηνεία και ότι ένα εκ προοιμίου αίσθημα κατωτερότητας, αποτελεί καταδίκη για τον έρωτα. Αλλά στην πραγματικότητα ισχύει το αντίθετο. Διότι η γνώση πως και ο άλλος βιώνει τα ίδια πάθη με εμάς, μπορεί, τελικά, να μας φέρει πιο κοντά. Επειδή, όταν αναγνωρίσεις και κατανοήσεις το δικό σου αίσθημα κατωτερότητας και τις προεκτάσεις που δημιουργεί, γίνεται πολύ πιο εύκολο να κατανοήσεις τη συμπεριφορά του άλλου. Και αυτή είναι η μεγαλύτερη συνεισφορά της θεωρίας του Άντλερ, ότι ίσως μας βοηθήσει να αποφύγουμε τις τόσο καταστροφικές παρεξηγήσεις που γεννιούνται μέσα σε μια σχέση. Να πάψουμε, δηλαδή, να "διαβάζουμε" τις πράξεις των άλλων με γνώμονα το δικό μας αίσθημα κατωτερότητας, βρίσκοντας πίσω από κάθε πράξη του άλλου μια προσωπική προσβολή, και να κατανοήσουμε πως οι πράξεις του καθένα είναι συνέπεια της δικής του αίσθησης κατωτερότητας. Διότι, τα μεγαλύτερα προβλήματα στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων δεν οφείλονται στις ίδιες τις πράξεις αλλά στο πως ερμηνεύουμε τις πράξεις αυτές.

"Γιατί αποτυγχάνουν οι σχέσεις" μέρος 1ο

Σε μια πρόσφατη συζήτηση με φίλους, προσπαθήσαμε να αναλύσουμε γιατί υπάρχει τόση μοναξιά στον κόσμο, τι είναι αυτό που κάνει τους ανθρώπους διστακτικούς μπροστά στο ενδεχόμενο του έρωτα και γιατί οι σχέσεις αποτυγχάνουν. Όλοι είχανε να προσθέσουν από κάτι, λίγο ο φόβος, λίγο ο σύγχρονος τρόπος ζωής, λίγο τα κόμπλεξ. Φαίνεται, δηλαδή, πως οι περισσότεροι υποψιάζονται πως οι δυσκολίες που εμφανίζονται στις σχέσεις δεν είναι αναπόφευκτες και αυθύπαρκτες αλλά προκαλούνται από τη σκέψη του καθενός, είναι περισσότερο ένα προσωπικό πρόβλημα παρά μια αντικειμενική πραγματικότητα.

Αν αναζητήσει κανείς μέσα από τις θεωρίες της Ψυχολογίας να βρει γιατί οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων παρουσιάζουν τόσες δυσκολίες, λογικά θα σταθεί στη θεωρία της προσκόλλησης. Σύμφωνα με αυτή, οι άνθρωποι, εξαιτίας "λαθών" στην ανατροφή τους, διαμορφώνουν μια διστακτική προσέγγιση απέναντι στους άλλους. Αυτό συμβαίνει είτε επειδή θεωρούν πως οι ίδιοι δεν είναι άξιοι για έρωτα, είτε επειδή οι "άλλοι" δεν είναι ικανοί να προσφέρουν αγάπη. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, το άτομο δεν φαίνεται διατεθειμένο να εμπλακεί σε οικείες καταστάσεις διότι τις θεωρεί αδιέξοδες ή επικίνδυνες. Αυτή η αβάσιμη πρόβλεψη, για το τι θα ακολουθήσει, είτε θα αποτρέψει εξ αρχής το άτομο από το να εμπλακεί σε κάτι οικείο είτε, και εφοσον βρει το θάρρος να ξεπεράσει τον αρχικό του δισταγμό, θα εμπλακεί, άλλα μόνο στην υποψία ότι μπορεί να καταλήξει πληγωμένος, θα κάνει ότι μπορεί προκειμένου να τερματίσει ο ίδιος το εγχείρημα, προλαβαίνοντας το επερχόμενο "κακό".

Αυτή είναι σίγουρα μια αποκαλυπτική ερμηνεία αλλά δεν στέκεται παρά στην περιγραφή του προβλήματος και δεν εξηγεί ιδιαίτερα τι κάνει το άτομο να φέρεται έτσι, δεν υπογραμμίζει τα κίνητρα που οδηγούν στην αυτοπροστασία, τις σκέψεις που ταλαιπωρούν το μυαλό του. Θα πρέπει, λογικά, να υπάρχει κάποιο αίσθημα που βιώνει το άτομο, τόσο δυνατό ώστε να δικαιολογεί την αρνητικότητα του προς τον έρωτα. Και υπάρχει όντως μια θεωρία που, αν και δεν εστιάζει απόλυτα στον τομέα των ερωτικών-οικείων σχέσεων, προσφέρει μια ικανοποιητική ερμηνεία για το πρόβλημα μας.

Σύμφωνα με τον Άλφρεντ Άντλερ, πατέρα της Ψυχολογίας, μαζί με τους Φρόιντ και Γιουνγκ, καθένας έχει μέσα του ένα αίσθημα κατωτερότητας, μια αίσθηση ανεπάρκειας. Αν και αυτό το αίσθημα προκαλεί πολλά προβλήματα στην ανάπτυξη του ατόμου, ο Άντλερ δεν το θεωρεί απαραιτήτως κακό, αφού αυτή η αίσθηση δημιουργεί κίνητρα για βελτίωση, τα ίδια κίνητρα που οδήγησαν τον άνθρωπο σε τόσες ανακαλύψεις και εφευρέσεις προκειμένου να επιβιώσει στον κόσμο. Το πρόβλημα με το αίσθημα κατωτερότητας αρχίζει όταν αυτό γίνεται εμπόδιο στην προσπάθεια του ατόμου να προσεγγίσει άλλους ανθρώπους.

Διότι, εξαιτίας του, οι σχέσεις που σχηματίζονται μεταξύ των ανθρώπων τείνουν να βασίζονται περισσότερο στον ανταγωνισμό παρά στη συνεργασία. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς έναν βιώσιμο συνεταιρισμό όπου καθένα από τα μέλη του φροντίζει πρώτα για τη δική του εξασφάλιση και όχι για την εξασφάλιση ενός κοινού σκοπού. Ποια τύχη θα είχε μια τέτοια προσπάθεια όταν, αντί ο ένας να θαυμάζει και να εκτιμάει τα πλεονεκτήματα του άλλου, τα θεωρεί απειλή; Μια τέτοια συνεργασία θα ήταν καταδικασμένη εν τη γενέσει της. (...συνεχίζεται)

"Περί εθισμού"

Σε ένα πείραμα που πραγματοποιήθηκε σχετικά πρόσφατα, επιστήμονες έδειξαν σε άτομα με εξάρτηση στην κοκαΐνη μια οθόνη, στην οποία εμφανίζονταν σκόρπιες λέξεις, μερικές μόνο από τις οποίες σχετίζονταν με την χρήση κοκαΐνης. Το ξεχωριστό με τη συγκεκριμένη οθόνη ήταν πως μπορούσαν με αυτή να ανιχνεύσουν τις οφθαλμικές κινήσεις του πειραματιζόμενου, εντοπίζοντας που και τι κοιτάει αλλά και να μετρήσουν πόσο γρήγορα θα κοιτάξει. 

Αυτό που ανακάλυψαν ήταν πως το άτομο κοιτούσε εκείνες τις λέξεις που είχε συσχετίσει με την χρήση της ουσίες, διαλέγοντας τις από τις υπόλοιπες, προτού μπορέσει καν να τις αντιληφθεί. Πριν καν προλάβει να διαβάσει τις λέξεις συνειδητά, είχε ήδη εστιάσει σε αυτές που σχετίζονταν με την κοκαΐνη, εντελώς αυτόματα. Το συγκεκριμένο πείραμα πραγματοποιήθηκε σε διάφορες παραλλαγές, όπου αντί για εθισμένους σε κοκαΐνη εξετάστηκαν χρήστες άλλων ουσιών αλλά και παχύσαρκοι. Και κάθε φορά επαληθευόταν η υπόθεση των ερευνητών.

Ποια ήταν η υπόθεση τους; Ότι ο οργανισμός έχει την ικανότητα να εστιάζει την προσοχή μας σε συγκεκριμένα ερεθίσματα ώστε να τα ανιχνεύει πριν από άλλα και να εξασφαλίζει ο,τι χρειάζεται, γρήγορα και αποτελεσματικά, δίνοντας προτεραιότητα σε αυτά έναντι των υπολοίπων.

Αυτό σημαίνει ότι οι αισθήσεις μας δεν είναι ανεξάρτητες. Είναι απλώς εργαλεία που βρίσκονται στη διάθεση του οργανισμού προκειμένου να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του, για αυτό το λόγο τις αναπτύξαμε και εξαιτίας αυτού του τόσο εξελιγμένου μηχανισμού καταφέραμε να ξεχωρίσαμε από τα υπόλοιπα ζώα. Όμως, σε περιπτώσεις εθισμού, αυτός είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο δυσκολευόμαστε να κόψουμε από κάτι. Γιατί, ξαφνικά, το βρίσκουμε συνεχώς μπροστά μας.

Κακώς έχουμε, λοιπόν, την εντύπωση ότι ο κόσμος είναι αντικειμενικός και ότι εμείς είμαστε ελεύθεροι να τον ανακαλύψουμε. Τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι. Ο καθένας βλέπει τον κόσμο με τα δικά του μάτια και διαλέγει από τα χιλιάδες ερεθίσματα που παρουσιάζονται μπροστά του πρώτα εκείνα που χρειάζεται ο οργανισμός του, εκείνα τα οποία έχουν γίνει συνήθεια, εθισμός.

Και όταν μιλάμε για εθισμό, δεν αναφερόμαστε μονάχα σε ουσίες. Είναι πολλά αυτά στα οποία μπορεί να εθιστεί κανείς, από συγκεκριμένα συναισθήματα μέχρι συγκεκριμένους ανθρώπους. Καταλαβαίνει, λοιπόν, κανείς, πως όταν ένας οργανισμός έχει εθιστεί στο άγχος, τότε μέσα σε χιλιάδες ερεθίσματα που παρουσιάζονται μπροστά του, θα διαλέγει εκείνα που μπορούν να του προσφέρουν άγχος. Αν είναι εθισμένος στην μελαγχολία, θα εντοπίζει στο αισθητικό του πεδίο τα ερεθίσματα που μπορούν να του προκαλέσουν μελαγχολία. Αν είναι εθισμένος στην απογοήτευση, θα τη βρίσκει συνεχώς μπροστά του. Και αν έχει ανάγκη να βλέπει κακούς ανθρώπους που θέλουν το κακό του, αυτούς θα αναζητήσει πρώτα.

"Μερικές συμβουλές για όσους δεν βλέπουν ψυχολόγο"

1: Αναζητήστε τα μοτιβα που χαρακτηρίζουν τη ζωή σας, εκείνες τις σταθερές, ιδιαίτερες συμπεριφορές, που φαίνονται να σας ακολουθούν ανεξαρτήτως συνθηκών. Έχουν να σας αποκαλύψουν πολλά. 2: Σκεφτείτε καταστάσεις στις οποίες φαίνεται να εμπλέκεστε συνεχώς. Κάποιος λόγος υπάρχει που ζείτε συνεχώς το ίδιο δίλημμα, κάτι μέσα στη ψυχή σας το επιδιώκει, ζητάει μια λύση σε κάτι που άφησε άλυτο και το έστειλε στα απωθημένα. 3: Προσπαθήστε να θυμηθείτε. Τα πάντα, από την πρώτη ανάμνηση μέχρι την τελευταία. Όσα μπορείτε να θυμηθείτε αλλά και όσα όχι, έχουν σημασία. Δοκιμάστε μια αναδρομή και θα παρατηρήσετε ότι κάποιες φάσεις της ζωής τις θυμάστε πολύ καλά και άλλες σχεδόν καθόλου. Κάποιος λόγος υπάρχει για αυτό. 4: Αναρωτηθείτε γιατί κάνετε ότι κάνετε, γιατί θέλετε όσα θέλετε και γιατί πιστεύετε σε ότι πιστεύετε. Είναι τρομερό πόσα από εκείνα τα χαρακτηριστικά που θεωρείς δικά σου είναι απλώς μια αντίδραση σε αυτό που νομίζεις ότι είναι οι άλλοι. 5: Μέσα μας υπάρχει ένας κριτής. Εκείνη η φωνή που τρέχει να μας κατακρίνει με το που κάνουμε ένα λάθος. Χρειάζεται, γιατί μας γλιτώνει από πολλά πράγματα που θα μετανιώναμε. Αλλά μερικές φορές το παρακάνει. Ειδικά όταν αρχίζει να μοιάζει στους γονείς μας. Μην ξεχνάς ότι είναι μόνο ένα μέρος του εαυτού, δεν κάνει κουμάντο. 6: Το μεγαλύτερο ποσοστό της συμπεριφοράς μας λειτουργεί με μηχανισμούς εθισμού, ελάχιστες συμπεριφορές είναι αποτέλεσμα σκέψης. Αλλά ούτε αυθόρμητες είναι. Είναι εξαρτημένες συμπεριφορές που στοχεύουν στο να εξυπηρετήσουν μια ανάγκη του οργανισμού, είτε πρόκειται για φαγητό και νερό, είτε για συγκεκριμένα συναισθήματα. Και φτιάχνουμε ολόκληρο τον κόσμο μας με τέτοιο τρόπο ώστε να τα εξασφαλίσουμε. Οπότε είναι σημαντικό να γνωρίζουμε σε τι είμαστε εθισμένοι και να αποφασίσουμε αν αξίζει να οδηγεί τη συμπεριφορά μας.

«Περί συνδικαλισμού και εργατοπατέρων»

Επειδή, με αφορμή το υπέρογκο ποσό που εισέπραξε ως εφάπαξ ο συνδικαλιστής βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, Δ. Τσουκαλάς, τα παπαγαλάκια της τι-βι θα επιχειρήσουν για ακόμη μια φορά να λοιδορήσουν το συνδικαλιστικό κίνημα, είναι απαραίτητο να ξεκαθαριστούν ορισμένα πράγματα όσον αφορά τον συνδικαλισμό. Κανονικά δεν θα χρειαζόταν να γίνει αυτό, κανονικά η γέννηση, η εξέλιξη και τα επιτεύγματα του συνδικαλισμού θα έπρεπε να είναι συλλογική γνώση, να αφιερώνονται για την διδασκαλία τους ώρες μαθημάτων, για να γνωρίζει ο καθένας τη συμβολή του συνδικαλισμού στην εξέλιξη της Ιστορίας του σύγχρονου κόσμου. Αλλά, δυστυχώς, δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο, ούτε στην Ελλάδα, ούτε και αλλού. Και όποιος γνωρίζει τι εστί συνδικαλισμός, γνωρίζει το γιατί.

Πριν από έναν αιώνα περίπου, προτού, δηλαδή, να κατακτήσουν οι εργαζόμενοι δικαιώματα, η κατάσταση στην εργασία ήταν πολύ ζοφερή. Οι συνθήκες εργασίας ήταν εξευτελιστικές για ανθρώπινα όντα, τα ωράρια διαμορφώνονταν κατά το δοκούν από τον εργοδότη ενώ ο μισθός δεν μπορούσε να καλύψει ούτε τις βασικές ανάγκες του εργαζομένου και της οικογένειας του. Όλες αυτές οι παροχές που απολαμβάνει σήμερα ένας εργαζόμενος, η άδεια, το 8ωρο,  η αποζημίωση στον απολυμένου, η ασφάλιση, τα επιδόματα, όλα αυτά που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αυτονόητα, θα ακούγονταν σαν αστείο έναν αιώνα πριν. Κι, όμως, μέσα σε αυτό το τόσο δυσοίωνο κλίμα, όπου η δύναμη των εργοδοτών έδειχνε να γίνεται ολοένα και πιο δυνατή, οι εργαζόμενοι, με τον συνδικαλισμό, δηλαδή την οργανωμένη διεκδίκηση, κατάφεραν να κατοχυρώσουν εργατικά δικαιώματα. Με απεργίες, μάχες σώμα με σώμα με την αστυνομία και τους μπράβους των εργοδοτών τους, με νεκρούς. Ο αγώνας των εργαζομένων, που έφτασε στο αποκορύφωμα του με την Οκτωβριανή Επανάσταση, είναι ένα βασικό κομμάτι της ανθρώπινης ιστορίας που δυστυχώς έχει σε μεγάλο βαθμό αποκρυφτεί. Τόσο καλά, μάλιστα, που για μεγάλο μέρος των συμπολιτών μας, είναι σαν να μην έγινε ποτέ.

Και, έτσι, φτάσαμε στο σημείο να ακούς από ανθρώπους της εργατικής τάξης να μιλούν εναντίον του συνδικαλισμού, να τάσσονται κατά της απεργίας και των άλλων μορφών διεκδίκησης. Χωρίς να αντιλαμβάνονται πόσο παράλογο είναι να υποστηρίζει ένα άτομο της εργατικής τάξης την κατάργηση ή έστω τον περιορισμό του συνδικαλισμού. Είναι το ίδιο παράλογο με το να υποστηρίζει ένας μετανάστης την Χρυσή Αυγή, πολύ απλά, δεν είναι προς συμφέρον του.  Ο συνδικαλισμός αποτελεί το ισχυρότερο όπλο του εργαζομένου απέναντι στην εργοδοσία αλλά και το κράτος. Και δεν θα εγκαταλείψουμε τον συνδικαλισμό επειδή κάθισαν στον σβέρκο του οι εργατοπατέρες και τον χρησιμοποίησαν, όπως συνεχίζουν να κάνουν, ενάντια στα συμφέροντα της εργατικής τάξης. Όπως, δεν θα εγκαταλείπουμε την ιδέα της δημοκρατίας, της άμεσης και συμμετοχικής δημοκρατίας, επειδή της άλλαξαν τα φώτα  οι πολιτικοί και τα κάθε είδους παράσιτα. Διότι, το πρόβλημα δεν είναι ο συνδικαλισμός αλλά η αντιπροσώπευση του εργατικού αγώνα από τους λεγόμενους εργατοπατέρες.

Το 2011, ο Παναγόπουλος, πρόεδρος της ΓΣΕΕ, είχε εισόδημα, από μισθωτές υπηρεσίες, λίγο πάνω από 200.000  ευρώ, ένα ποσό που από μόνο του αποτελεί σκάνδαλο όταν ο κατώτατος μισθός στην Ελλάδα έχει διαμορφωθεί σε λιγότερα από 7000 ευρώ τον χρόνο. Το ακόμα πιο προκλητικό, όμως, είναι πως, από  τα χρήματα αυτά, μόλις τα 95.000 προέρχονται από τις υπηρεσίες του στη ΓΣΕΕ. Τα υπόλοιπα είναι το μέρισμα του ως μέλος του Δ,Σ της Εθνικής Τραπέζης. Είναι δύσκολο να χωρέσει ο νους την έκταση του παραλόγου. Τη στιγμή που το τραπεζικό σύστημα προσπαθεί με κάθε τρόπο να βάλει χέρι στα χρήματα των εργαζομένων, για να καλύψει το κενό που δημιούργησαν τρεις δεκαετίες παραγωγής ψεύτικου χρήματος, ο φρουρός των εργαζομένων, ο προστάτης της εργατικής τάξης, είναι ένας τραπεζίτης. Πως είναι δυνατόν α προασπίσει τα συμφέροντα των εργαζομένων όταν πληρώνεται περισσότερα για να τα πολεμήσει; 

Αλλά δεν είναι μόνο ο Παναγόπουλος, ούτε μόνο η ΓΣΕΕ. Η περίπτωση του Τσουκαλά δεν μας επιτρέπει να πιστέψουμε ότι η κατάσταση διαφέρει στα άλλα σωματεία. Το κράτος του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ, εδώ και δεκαετίες,  δημιούργησαν ένα καθεστώς συνδικαλιστάδων που συνεχίζει να παρασιτεί επάνω στο τραυματισμένο σώμα της εργατικής τάξης. Και πρέπει να γίνει αντιληπτό ότι, αν θέλουμε να δούμε ένα καλύτερο μέλλον, τότε, μαζί με το κοράκια της πολιτικής εξουσίας, θα πρέπει να απαλλαγούμε και από τα κοράκια της εργατικής εξουσίας.

Το τέλος της πολιτικής

Έχουν γραφτεί αναλύσεις επί αναλύσεων για τις αιτίες και τους υπεύθυνους αυτής της κρίσης. Για άλλους, οι αιτίες βρίσκονται στο δαπανηρό δημόσιο και την εκτεταμένη διαφθορά στο δημόσιο, στην τεμπελιά των Ελλήνων και των άλλων «νότιων». Άλλοι χρεώνουν ολόκληρη την κρίση στους διεφθαρμένους πολιτικούς που πρόδωσαν τη χώρα, ενώ για άλλους, η πηγή της κρίσης εντοπίζεται στην ίδια τη λειτουργία του καπιταλιστικού συστήματος και τον επεκτατισμό της ελεύθερης αγοράς. Όλες αυτές οι εξηγήσεις σηκώνουν συζήτηση και μπορούν να αμφισβητηθούν. Αλλά υπάρχει μια άλλη εξήγηση που δεν σηκώνει και πολύ αντίλογο. Ότι η κατάντια μας έχει μία μόνο αιτία που δεν χρειάζεται ιδιαίτερη ανάλυση.

Βρίσκεται στην άνευ όρων παραχώρηση των πολιτικών μας καθηκόντων σε επαγγελματίες πολιτικούς. Στο ότι οι πολίτες εμπιστεύθηκαν σε κάποιους το συμφέρον τους, και εκείνοι, όπως ήταν λογικό, έβαλαν το δικό τους συμφέρον πάνω από των πολιτών. Και αυτό δεν το βλέπει κανείς μόνο στην παραδοσιακή πολιτική, τη Βουλή και τα υπουργεία. Όπου συνέβη οι πολίτες να εμπιστευτούν τα πολιτικά τους καθήκοντα σε εκπροσώπους, η εμπιστοσύνη τους κλονίστηκε και οι θεσμοί αλλοτριώθηκαν. Την ίδια εικόνα διαφθοράς που βρίσκει κανείς στην πολιτική σκηνή, θα τη βρει και στα συνδικάτα, στους συνεταιρισμούς, στη Δικαιοσύνη, παντού.

Όλο και περισσότεροι άνθρωποι αρχίζουν να το αντιλαμβάνονται. Η αποχή από τις προηγούμενες εκλογές, που έφτασε στο 40% του εκλογικού σώματος, παρ’ όλο που καταδικάστηκε ως αδιαφορία, ήταν στην πραγματικότητα ένα πολύ αισιόδοξο μήνυμα της κοινωνίας. Διότι έδειξε ότι το παλιό σύστημα δεν μπορεί πια να καλύψει τις προσδοκίες ενός μεγάλου μέρους των πολιτών. Ότι το πρόβλημα με την σημερινή πολιτική δεν εντοπίζεται σε συγκεκριμένα πρόσωπα ή κόμματα αλλά είναι η ίδια η εξουσία, όταν συγκεντρωθεί σε λίγα χέρια, που διαφθείρει. Ότι αυτό που ζούμε δεν είναι απλώς το τέλος της μεταπολίτευσης, όπως θέλουν κάποιοι να το παρουσιάζουν, αλλά το τέλος της πολιτικής που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.

Και έτσι, αναπόφευκτα, ξεκινά μια νέα εποχή. Μια εποχή στην οποία οι άνθρωποι θα θελήσουν όλο και πιο ενεργό ρόλο στη λήψη αποφάσεων. Μια εποχή όπου οι πολίτες θα αναλάβουν οι ίδιοι να βελτιώσουν τις ζωές τους, δίχως να περιμένουν την παραδοσιακή γραφειοκρατία. Διότι καταλαβαίνουν, πλέον, ότι αν δεν αλλάξουν τα πράγματα, αν δεν δημιουργήσουμε τις συνθήκες για να έχουμε μια δημοκρατία πραγματική, άμεση και συμμετοχική, τότε, πολύ απλά, δεν θα έχουμε δημοκρατία.

Η νέα αυτή εποχή δεν είναι μακριά. Στην πραγματικότητα, έχει ήδη ξεκινήσει. Και εδώ στο Ρέθυμνο ακόμη. Μπορείς να τη δεις σε εγχειρήματα όπως το κίνημα χωρίς μεσάζοντες, που φέρνει πιο κοντά τον παραγωγό και τον καταναλωτή, εξασφαλίζοντας φθηνότερη και ποιοτική τροφή σε όσους τη χρειάζονται. Τη βλέπεις στο κοινωνικό ιατρείο, όπου πολίτες ανέλαβαν να προσφέρουν σε ανασφάλιστους συμπολίτες μας αυτό που δεν τους παρέχει το κράτος, την πρόσβαση στην υγεία. Σε αυτόνομες οργανώσεις όπως η «Ροδιά» και το «Κιβώτιο», σε ομάδες ανθρώπων που προσπαθούν, χωρίς κομματική ή άλλη υποστήριξη, να επιτελέσουν τον σκοπό τους βασισμένοι αποκλειστικά στις προσπάθειες των ανθρώπων που τις συγκροτούν.

Δεν είναι, βέβαια, τιτάνες όλοι αυτοί, ούτε πιο προικισμένοι. Είναι απλώς άνθρωποι που αντιλαμβάνονται ότι το κράτος, στη σημερινή του μορφή τουλάχιστον, της οικονομικής ολιγαρχίας, δεν πρόκειται να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της κοινωνίας. Και έτσι, ανέλαβαν να τα αντιμετωπίσουν οι ίδιοι, με μοναδικό κίνητρο τους την αλληλεγγύη και ένα καλύτερο μέλλον.

Περί της πολιτικής οργάνωσης του αναρχικού χώρου

Πολύς λόγος γίνεται τελευταία για την πολιτική οργάνωση του αναρχικού χώρου. Και όχι τυχαία. Αφενός, διότι, είναι πια σαφές πως ο αναρχικός χώρος είναι η μόνη εναλλακτική που δεν έχει πουληθεί στα οικονομικά συμφέροντα, που έχει ακόμα τη διάθεση να αντισταθεί, να συγκρουστεί και να ανατρέψει. Αφετέρου, φαίνεται ξεκάθαρα, και παρά τις ψευδαισθήσεις που τροφοδοτούν τα ΜΜΕ, πως η “κρίση” δεν είναι κάτι το προσωρινό αλλά μια νέα κατάσταση. Ζούμε σε μια ιστορική στιγμή, σε μια στροφή της ιστορίας προς τα πίσω. Η πτώση του τοίχους άφησε το καπιταλιστικό καθεστώς ελεύθερο να πράξει αυτό που μέχρι τα τέλη του ‘80 δίσταζε να κάνει λόγω της κομμουνιστικής απειλής. Αλλά το παραμύθι της σοσιαλδημοκρατίας τελείωσε και μαζί του όλα τα προνόμια που εξασφάλιζε στη μέση αστική τάξη η κοινωνική ειρήνη. Μπροστά μας ορθώνεται ένας λυσσαλέος καπιταλισμός, μια αγορά ελεύθερη να πατήσει επί πτωμάτων. Και μπροστά στο θηρίο δεν έχει μείνει κανένας άλλος να αντισταθεί παρά μόνο η Αναρχία. Ως πολιτικός χώρος αλλά κυρίως ως κοσμοθεωρία. Γιατί αυτό που λείπει σήμερα περισσότερο από ποτέ είναι ένα όραμα, ένας άλλος δρόμος για την ανθρωπότητα.

Βέβαια, τα εμπόδια για την οργάνωση του χώρου είναι πολλά και διαφορετικής φύσεως. Το βασικότερο πρόβλημα είναι το πώς θα μπορέσουν να οργανωθούν χιλιάδες άνθρωποι χωρίς την ευκολία που προσφέρει ο συντονισμός μιας κεντρικής διοίκησης. Σίγουρα η ανάπτυξη της τεχνολογίας και δη του διαδικτύου προσφέρει ευκαιρίες συνεννόησης σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα απ’ ότι στο παρελθόν αλλά δεν επαρκεί. Η απάντηση θεωρώ ότι βρίσκετε στη δημιουργία περισσότερων αυτόνομων δομών. Αν και γίνονται προσπάθειες για την περαιτέρω ανάπτυξη τους, ιδιαίτερα μετά το ξέσπασμα της «κρίσης», η προσπάθεια δεν έχει δώσει εντυπωσιακά αποτελέσματα. Και αυτό διότι μέχρι στιγμής βασίζεται κυρίως στην καλή θέληση μεμονωμένων ατόμων και όχι σε συλλογικές κινήσεις ολόκληρου του κινήματος. Και το ερώτημα είναι, πώς θα βρεθεί τρόπος για να δημιουργηθούν πιο γρήγορα και πιο εύκολα τέτοιες δομές; Όσο παράδοξο και αν ακούγεται, ίσως η λύση για την περαιτέρω δημιουργία τους αλλά και τη γενικότερη πολιτική οργάνωση του χώρου να είναι μια οικονομική ένωση των ανθρώπων του χώρου.

Η περίπτωση της πληρωμής εγγύησης για την απελευθέρωση του Κ. Σακκά και η όλη προσπάθεια να συγκεντρωθούν τα χρήματα με έκανε να σκεφτώ κάτι σχετικά απλό. Στην Ελλάδα υπάρχουν χιλιάδες άνθρωποι που αυτοπροσδιορίζονται ως αναρχικοί. Οι πιο ασφαλείς εκτιμήσεις μιλούν για πάνω από δέκα χιλιάδες ανθρώπους ενώ άλλες, πιο αισιόδοξες, για 40-50 χιλιάδες. Αν ο καθένας από εμάς μπορούσε να συνεισφέρει ένα πολύ χαμηλό ποσό, τα χρήματα για τη απελευθέρωση του Σακκά θα είχαν συγκεντρωθεί με σχετική ευκολία. (Η τακτική αυτή, όπου σημαντικά χρηματικά ποσά συγκεντρώνονται από την πολύ μικρή προσφορά πολλών ανθρώπων, είναι γνωστή ως “crowdfunding”. Αναπτύχθηκε αρκετά ως απάντηση στην οικονομική κρίση του ’08 και χρησιμοποιείται ήδη σε αρκετές περιπτώσεις για εγχειρήματα που δεν θέλουν ή δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν από τις τράπεζες).

Βέβαια, στη πραγματικότητα, ένα τέτοιο εγχείρημα δεν είναι τόσο απλό όσο ακούγεται, ιδιαίτερα αφού αποκλείστηκε να συμβεί κάτι τέτοιο μέσω του τραπεζικού συστήματος. Αυτό, όμως, που θα διευκόλυνε την διαδικασία συγκέντρωσης χρημάτων για αγωνιστικούς σκοπούς, αυτό που μέσα στον χώρο ονομάζεται γενικά οικονομική ενίσχυση, είναι η σύσταση ενός μηχανισμού που θα επιτρέψει τη συμμετοχή και τη συστράτευση περισσότερων ανθρώπων από όλη τη χώρα, και όχι μόνο, προς έναν κοινό σκοπό. Και δεν αναφέρομαι μόνο σε σκοπούς όπως αυτός της απελευθέρωσης του Κώστα Σακκά και άλλων πολιτικών κρατουμένων. Διότι, ενώ η οικονομική ενίσχυση έχει εν πολλοίς συνδεθεί με την κάλυψη εξόδων για συλληφθέντες και κρατούμενους, η ίδρυση ενός τέτοιου μηχανισμού δεν είναι απαραίτητο ότι θα περιοριστεί μόνο σε αυτά. Γιατί να μη μπορεί ο ίδιος αυτός μηχανισμός να χρησιμοποιηθεί για την προώθηση της αυτονομίας και της αυτό-οργάνωσης; Για την ίδρυση νέων δομών που θα προωθούν τους σκοπούς και τις ιδέες της Αναρχίας; Για καταστήματα, αγροτικές κολεκτίβες, σχολεία, ιατρεία, βιβλιοθήκες και ωδεία, εφημερίδες και εκδηλώσεις; Για τη στήριξη απεργιών και άλλων μορφών αγώνα;

Η σύσταση ενός τέτοιου μηχανισμού θα μπορούσε να βασιστεί στις ήδη υπάρχουσες δομές αυτό-οργάνωσης. Να υπάρξει δηλαδή μια άτυπη ένωση όλων των δομών ανά τη χώρα που προάγουν την αυτό-διαχείριση και την αυτονομία. Από τις καταλήψεις, τα σωματεία και τους κοινωνικούς χώρους, ως τα αυτό-διαχειριζόμενα καταστήματα, τις αγροτικές κολεκτίβες και τα κοινωνικά ιατρεία. Διότι ένα πρόβλημα που υπήρχε μέχρι σήμερα ήταν η δυσκολία του να ενισχύσει κανείς οικονομικά ένα εγχείρημα το οποίο δεν βρισκόταν στην πόλη του. Όμως εάν οι δομές αυτές, που βρίσκονται απλωμένες σε όλη τη χώρα, μπορούσαν με κάποιο τρόπο να επικοινωνήσουν μεταξύ τους και να συστρατευθούν ταυτόχρονα προς τον ίδιο σκοπό, τα εμπόδια θα μπορούσαν να ξεπεραστούν και τα οικονομικά μεγέθη να αλλάξουν άρδην. Και έτσι ένας αναρχικός από την Αθήνα θα μπορεί να συνδράμει στη δημιουργία ενός συνεργατικού καφενείου σε μια κωμόπολη της Πελοποννήσου ή ένας σύντροφος από το Ρέθυμνο να ενισχύσει οικονομικά τον αγώνα των απεργών σε ένα εργοστάσιο στη Μακεδονία.

Σκοπός της κάθε δομής εντός της ένωσης (ή του δικτύου αν προτιμάτε), είναι να αποτελέσει κέντρο συνάντησης όχι μόνο των εργαζόμενων σε αυτή, αλλά κάθε ατόμου σε εκείνον τον τόπο που επιθυμεί να στηρίξει την προώθηση της αυτό-οργάνωσης. Ένας χώρος όπου θα μπορεί να ακουστεί η άποψη και η φωνή κάθε ανθρώπου που πιστεύει στην ιδέα της αυτό-οργάνωσης. Να αποτελέσει έναν αυτόνομο πυρήνα πολιτικής οργάνωσης. Να προτείνει στο δίκτυο εγχειρήματα που θεωρεί ότι αξίζουν ή χρειάζονται να χρηματοδοτηθούν. Να συνδράμει με κάθε μέσο, υλικό ή μη, στις ανάγκες άλλων δομών. Να αποτελέσει, με λίγα λόγια την βάση της πολιτικής οργάνωσης του αναρχικού χώρου.

Όπως ήδη αναφέρθηκε, ο βραχυπρόθεσμος στόχος της ίδρυσης ενός τέτοιου δικτύου είναι η ανάπτυξη περισσότερων δομών που θα προάγουν τη ιδέα της αυτό-οργάνωσης. Να πραγματοποιήσουμε, δηλαδή, αυτό που αποτελεί πια παραδοχή πολλών ανθρώπων του χώρου: ότι προτού να καταστρέψουμε το παλιό, πρέπει να ετοιμάσουμε το νέο. Να αντιπαραθέσουμε στο άρρωστο το υγιές. Την εργασία χωρίς ιεραρχία αντί για τη δουλεία, τις σχέσεις που θα βασίζονται στην αλληλεγγύη αντί για το κέρδος, τη συνεργασία αντί για το ανταγωνισμό. Μακροπρόθεσμα, όμως, ο στόχος μιας τέτοιας ένωσης είναι η περαιτέρω συσπείρωση των δομών που την αποτελούν σε σημείο που η κάθε δομή να αρχίσει να τροφοδοτεί την άλλη. Έτσι, μακροπρόθεσμα, ίσως επιτύχουν να απαγκιστρωθούν από την υπάρχουσα αγορά και να αποτελέσουν μια εναλλακτική οικονομία που θα βασίζεται εξ ολοκλήρου στην αλληλεγγύη, την δικαιοσύνη και  κυρίως, την προώθηση της αυτό-οργάνωσης. Θα μπορούσαν δηλαδή, κάτι που συμβαίνει ήδη σε αρκετές περιπτώσεις, οι αγροτικές κολεκτίβες να προμηθεύουν τα καταστήματα με τρόφιμα. Όμως και άλλα προϊόντα θα μπορούσαν να προέρχονται αποκλειστικά από δομές του δικτύου, είτε από υπάρχουσες είτε από δομές που θα δημιουργήσουν οι ανάγκες των άλλων δομών. Αν, π.χ τα συνεργατικά καφενεία χρειάζονται καφέ, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα αυτό-διαχειριζόμενο καφεκοπτείο που να τα προμηθεύει. Αν χρειάζονται ψωμί, θα μπορούσε να προέρχεται από έναν αυτό-διαχειριζόμενο φούρνο. Ο φούρνος με τη σειρά του θα μπορούσε να προμηθεύεται το αλεύρι που χρειάζεται από κάποια αγροτική κολεκτίβα. Ένα ζυθοποιείο, που θα προμηθεύεται το κριθάρι του από κάποια άλλη αγροτική κολεκτίβα, θα μπορούσε να προμηθεύει τα καταστήματα με μπύρα, και ούτω κάθε εξής.

Προκειμένου, βέβαια να θέσουμε τις βάσεις για αυτό, είναι πολύ σημαντικό οι ανάγκες των δομών αυτών να τροφοδοτούν και να τροφοδοτούνται όσο το δυνατόν λιγότερο (από) το καπιταλιστικό οικονομικό σύστημα. Όποια μεταποιητική ενέργεια δύναται να πραγματοποιηθεί εντός των πλαισίων του δικτύου θα πρέπει να γίνεται εκεί. Εάν, δηλαδή, ένα αυτό-διαχειριζόμενο κατάστημα χρειάζεται καρέκλες προκειμένου να λειτουργήσει, ίσως να μη χρειάζεται το δίκτυο να αγοράσει τις καρέκλες από κάποιο κατάστημα αλλά να προμηθεύσει στους εργαζόμενους και διαχειριστές του καταστήματος με τα απαραίτητα υλικά ώστε να τις κατασκευάσουν μόνοι τους. Αλλά αυτά, όπως και πολλά παρόμοια, είναι τεχνικά ζητήματα που δεν μπορούν να βρουν απάντηση σε αυτό το κείμενο

Προβληματισμοί

Ένα πολύ σημαντικό ερώτημα είναι το τι θα συμβαίνει με τα κέρδη των καταστημάτων που έχουν χρηματοδοτηθεί από τον μηχανισμό οικονομικής ενίσχυσης. Ίσως να ήταν προς όφελος της ένωσης να υπάρχει κάποιο ποσοστό που θα επιστρέφει στο δίκτυο προκειμένου να χρηματοδοτηθούν άλλα εγχειρήματα. Ίσως θα μπορούσε να θεσπιστεί κάποιος κανονισμός στο καταστατικό του δικτύου για τις δομές που θα χορηγούνται από αυτόν. Αλλά επειδή μιλάμε για αυτό-διαχειριζόμενες δομές, είναι μάλλον προτιμότερο αυτό να αποφασίζεται από τους ίδιους τους εργαζόμενους. Η δική μου ένσταση στο θέμα του κέρδους έγκειται στον σκοπό αυτών των δομών. Υποτίθεται πως προάγουν μια άλλη νοοτροπία, μια άλλη θεώρηση των πραγμάτων. Οπότε, κατά τη γνώμη μου, δεν θα πρέπει να απολαμβάνουν οι ίδιοι όλα τα κέρδη αλλά να χρηματοδοτούν με αυτά νέες δομές και εκδηλώσεις που θα προωθούν τη συλλογικότητα, τη συνεργασία και την αυτό-οργάνωση. Ειδάλλως, ρισκάρουμε να δημιουργήσουμε καινούργιους αστούς και μάλιστα στις πλάτες της αυτοδιαχείρισης και της Αναρχίας. Αλλά και πάλι, η απόφαση είναι στα χέρια των εργαζομένων. Όπως και να έχει, το θέμα των κερδών, όπως και πολλά άλλα (μερικά εκ των οποίων αναφέρονται παρακάτω), χρίζουν συζήτησης.

Ένα άλλο πρόβλημα είναι η ίδια η ιδέα της επιχειρηματικότητας. Να μη γελιόμαστε, μιλάμε για επιχειρηματικότητα εντός των πλαισίων του εξουσιαστικού/καπιταλιστικού συστήματος. Και εφόσον επιδιώξουμε την απρόσκοπτη λειτουργία των δομών αυτών, να ενεργήσουμε, δηλαδή, μέσα στα πλαίσια του νόμου, θα ενισχύσουμε το παρόν σύστημα, καταβάλλοντας φόρους και ασφαλιστικές εισφορές. Ελπίζω μόνο πως η ζημιά που θα του καταφέρουμε θα υπερισχύσει των κερδών. Όπως και να ‘χει, βέβαια, το σύστημα θα επιτρέψει ένα τέτοιο εγχείρημα μόνο όσο αυτό δεν του δημιουργεί προβλήματα. Να είστε σίγουροι πως όταν θα αισθανθεί απειλή θα προσπαθήσει να απαλλαχθεί απ’ αυτό, είτε δημιουργώντας προβλήματα στη λειτουργία των δομών είτε με διώξεις αγωνιστών. Οπότε θα πρέπει να προετοιμαστούμε για μια τέτοια σύγκρουση. Γι’ αυτό θεωρώ σημαντική την εξωστρέφεια κάθε δομής προς την κοινωνία. Είναι σημαντικό ο κόσμος να γνωρίσει αυτές τις δομές, τους στόχους και τις αρχές τους, για πολλούς λόγους που δεν χρειάζεται να αναλυθούν εδώ. Για να γίνει βέβαια αυτό, θα πρέπει να πάψει  να συμβαίνει αυτό που συνέβαινε ως τώρα, να απευθύνονται δηλαδή οι περισσότερες δομές σχεδόν αποκλειστικά σε ανθρώπους που ήδη ανήκουν στον χώρο. Αλλά αυτή είναι μια άλλη συζήτηση.

Το εγχείρημα είναι εξαιρετικά δύσκολο. Και υπάρχουν ζητήματα που ίσως να αποκλείουν την επίτευξή του. Που θα συγκεντρώνονται τα χρήματα; Πώς θα μεταφέρονται; Που και πώς θα φυλάσσονται; Ποιος θα τα διαχειρίζεται; Ποιος θα αποφασίζει ποια εγχειρήματα θα χρηματοδοτούνται; Πώς θα επιλέγονται τα εγχειρήματα που θα χρηματοδοτούνται; Στις ομάδες που θα αναλαμβάνουν να διεκπεραιώσουν ένα εγχείρημα, θα δίνονται χρήματα ή υλικά; Πώς θα βοηθήσουμε μεμονωμένα άτομα, που δεν αποτελούν μέρος μιας παρέας αλλά εντούτοις ενδιαφέρονται να εργαστούν σε καθεστώς αυτοδιαχείρισης, να βρεθούν και να ενωθούν; Όλα αυτά είναι ερωτήματα που χρειάζονται διερεύνηση. Όμως είμαστε χιλιάδες και πιστεύω ότι οι λύσεις θα βρεθούν.

Σίγουρα υπάρχουν επιφυλάξεις. Στο κάτω-κάτω, μιλάμε για διαχείριση χρημάτων. Και, ως γνωστόν, το χρήμα διαφθείρει. Αλλά αυτό κάνει το εγχείρημα ακόμη πιο γοητευτικό στα δικά μου μάτια. Γιατί θα έχουμε μια μεγάλη ευκαιρία να δούμε αν αυτό που κηρύττουμε, αυτό που πιστεύουμε και αυτό για το οποίο αγωνιζόμαστε έχει όντως νόημα. Γιατί αν ένα τέτοιο εγχείρημα επιτύχει, θα διαλύσει κάθε επιχείρημα περί ανέφικτου. Αλλά ακόμα και αν αποτύχει, θα είναι ένα πολύτιμο μάθημα για να γνωρίζουμε πως πρέπει να πορευτούμε στο μέλλον και τι πραγματικά μπορούμε να διεκδικήσουμε.

No pasaran

Την ώρα που η κοινωνία διαπραγματευόταν το αν ο ναζισμός αποτελεί ή όχι απειλή, ένας 34χρονος έπεφτε νεκρός από το μαχαίρι ενός οπαδού του Χίτλερ. Η επίθεση εναντίον του ΚΚΕ μερικές ημέρες πριν έδειχνε ότι η Χρυσή Αυγή ξεκινάει μια νέα εκστρατεία. Ότι μετά τους μετανάστες, σειρά έχει η Αριστερά. Και έτσι ακριβώς συνέβη. Σκότωσαν έναν νέο γιατί αγωνιζόταν για έναν κόσμο πιο δίκαιο. Και ξάφνου, όλοι έπεσαν από τα σύννεφα. Διότι αποκαλύφθηκε ότι αυτοί οι τύποι που χαιρετιούνται ναζιστικά, που ντύνονται ναζιστικά και ουρλιάζουν ναζιστικα, είναι τελικά ναζί. Και τώρα, που έγινε γνωστό, το κράτος υπόσχεται ότι θα αντιμετωπίσει, επιτέλους, τη Χ.Α. Πρώτο της μέτρο ήταν η φύλαξη των γραφείων του ναζιστικού κόμματος σε όλη τη χώρα, καθώς πολιορκούνταν από αντιφασίστες. Προστατεύουν, δηλαδή, τον υποτιθέμενο «εχθρό», με τα ΜΑΤ, το ίδιο σώμα που προστατεύει καθημερινά και τους ίδιους εδώ και 3 χρόνια.

Προσωπικά, πάντως, θα προτιμούσα να μην κάνει απολύτως τίποτα το κράτος για να βάλει φρένο στη Χ.Α. Αρκετά έκανε μέχρι τώρα. Άφησε ολόκληρες γειτονιές της Αθήνας να μετατραπούν σε γκέτο εξαθλιωμένων μεταναστών, προσφέροντας στον φασισμό τις ιδανικές συνθήκες που χρειαζόταν για να αναπτυχθεί. Άφησε εκατοντάδες χιλιάδες μετανάστες να γίνουν έρμαιο της εκμετάλλευσης κάθε λογής αφεντικού. Αλλά το χειρότερο είναι πως, όσο και αν κατηγορεί τα γιαουρτώματα και τις επιθέσεις πολιτών εναντίον πολιτικών για την άνοδο του φασισμού και της βίας, στην πραγματικότητα, το κράτος είναι ο κύριος υπεύθυνος για την ανάπτυξη και του φασισμού και της βίας. Διότι, επί τρία χρόνια, προέταξε τη βία ως την μοναδική λύση για να αντιμετωπίζεται ένα πρόβλημα. Κάθε φορά, αντί για τον διάλογο, επιστράτευε τα ΜΑΤ, τα γκλόμπ και τα δακρυγόνα. Οπότε, αν θέλει όντως να κάνει κάτι το κράτος για να αναχαιτισθεί ο φασισμός, ας πάψει πρώτα το ίδιο να φέρεται φασιστικά.

Όπως και να ‘χει, η κοινωνία δεν πρέπει και δεν μπορεί να περιμένει το κράτος για να αντιμετωπιστεί ο φασισμός. Είναι ευθύνη της ίδιας της κοινωνίας να αποβάλλει από πάνω της τέτοιου είδους μορφώματα, να θέσει όρια για το τι ανέχεται και τι όχι. Διότι αν συνεχίσει ο αντιφασιστικός αγώνας να είναι υπόθεση μονάχα των αναρχικών και της αριστεράς, τότε κινδυνεύει να εμφανιστεί στις τηλεοράσεις ως ένας «πόλεμος συμμοριών», μια «μάχη των άκρων». Και δεν υπάρχει τίποτα που να ήθελε πιο πολύ μια κυβέρνηση, που πρέπει να περάσει και άλλα μέτρα λιτότητας, από μια «κατάσταση συναγερμού». Μια κατάσταση «έκτακτου ανάγκης» που θα επιτρέψει και την καταστολή εκτάκτου ανάγκης. Προς όλους.

Γι’ αυτό είναι σημαντικό η αντιφασιστική μάχη να συμπεριλάβει ολόκληρη την κοινωνία. Είναι σημαντικό ο καθένας μας από εδώ και εμπρός να δείξει εμπράκτως ότι δεν μπορεί και δεν πρέπει να ανεχθεί τον φασισμό. Τον ξέρουμε, οι παππούδες μας τον βίωσαν στο πετσί τους. Και εμείς, δεκαετίες αργότερα, ακόμα τρομάζουμε με τις εικόνες που είδαμε και τις ιστορίες που ακούσαμε. Για το Δίστομο, τα Καλάβρυτα, τη Βιάννο και τα Ανώγεια. Δεν είναι, λοιπόν, προς διαπραγμάτευση, ο ναζισμός τελείωσε. Πέθανε το 1945 μαζί με τον Χίτλερ. Είναι ένα κομμάτι της ιστορίας, ιδιαίτερα σκοτεινό, και μόνο εκεί έχει θέση. Και αν κάποιος νοσταλγεί εκείνες τις ημέρες, όπου η θηριωδία έγινε καθημερινότητα, θα πρέπει να βρει όλους εμάς απέναντι του.

Όπως φώναζαν και τα παιδιά στο δρόμο την Τετάρτη: «τη Βιάννο και τα Ανώγεια τα κάψαν οι ναζί, φασίστες δεν χωράνε σε τούτο το νησί». Ούτε και πουθενά αλλού."

“Control-Alt-Delete”

Τις προάλλες βρέθηκα σε ένα καφέ. Δίπλα μου δυο οικογένειες, οι μεγάλοι σε ένα τραπέζι, τα παιδιά σε άλλο. 4 παιδάκια, όχι πάνω από 10 χρόνων. Θα περίμενε κανείς να έχουν κάνει άνω κάτω το μαγαζί. Αλλά το καθένα ήταν απορροφημένο στη δική του οθόνη. Έπαιζαν το ίδιο παιχνίδι, ακίνητα και σιωπηλά. Που και που πεταγόταν κάποιο να κομπάσει την επιτυχία του. Τα λυπήθηκα. Θυμήθηκα τα δικά μου παιδικά χρόνια, πόσο ζωηρά ήταν. Πώς θα καταλήξουν άραγε, σκέφτηκα. Αλλά μετά σκέφτηκα μερικούς συνομήλικους μου. Και εκείνοι μεγάλωσαν όπως εγώ, σε αλάνες και σε γήπεδα. Παίζανε κρυφτό και κυνηγητό, πόλεμο και μήλα. Και τώρα είναι απορροφημένοι όλοι μέρα σε μια οθόνη, όπως ακριβώς τα παιδάκια στο καφέ.

Συχνά σκέφτομαι την κρίση, κυρίως το ότι δεν αντιδράμε ενώ βλέπουμε το άδικο ολόγυρα μας. Πώς γίνεται να υπάρχουν γύρω μας άστεγοι, άνθρωποι που δεν έχουν ούτε τα απαραίτητα για να ζήσουν και να μην κάνουμε κάτι γι’ αυτό. Και εκεί το συνειδητοποίησα. Ο άστεγος, ο άνεργος, το άδικο, υπάρχουν μόνο αν θες να τα δεις. Και πλέον υπάρχουν συσκευές με τις οποίες επιλέγεις τι θα δεις  μπροστά σου. Χαρούμενες φωτό, αστεία πόστ, τσόντες κατά βούληση. Και αν κάποια στιγμή βρεθεί μπροστά σου κάτι που να σε δυσαρεστεί, μια είδηση, μια εικόνα, απλώς το διαγράφεις, και είναι σαν να μην υπήρξε ποτέ.

Όταν κυκλοφόρησε το ίντερνετ, κάποιοι ανησυχούσαν για τις αρνητικές επιδράσεις που θα μπορούσε να έχει. Όπως ακριβώς και με την τηλεόραση δεκαετίες πριν. Πίστευαν ότι η τόσο εύκολη πρόσβαση σε έτοιμες εικόνες θα σκότωνε τη φαντασία και τη σκέψη. Και σε έναν βαθμό είχαν δίκιο. Αλλά πλέον άρχισε να ροκανίζει την ίδια την πραγματικότητα.

Για να εξηγούμαι, δεν θεωρώ ότι το ίντερνετ και τα smartphones είναι κάτι διαβολικό. Είναι εργαλεία, και όπως με κάθε εργαλείο, η χρήση τους είναι που τα κάνει καλά ή κακά. Αλίμονο, μπορούμε πλέον να επικοινωνούμε και να μοιραζόμαστε με ανθρώπους οπουδήποτε στη γη, εκεί που παλαιότερα αυτό ήταν εξαιρετικά δύσκολο. Να ενημερωνόμαστε χωρίς περιορισμούς και φίλτρα. Αλλά η επικοινωνία και η ενημέρωση είναι μονάχα μέσα, όχι αυτοσκοπός. Οπότε, ναι, το ίντερνετ είναι κάτι κακό όταν επικοινωνείς χωρίς τελικά να έρχεσαι πιο κοντά. Όταν ενημερώνεσαι χωρίς η παραπάνω γνώση να σε οδηγεί σε πράξεις. Γιατί δημιουργήθηκε για να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά και τελικά φαίνεται να τους απομακρύνει.

Αλλά κυρίως είναι κάτι κακό όταν μας εμποδίζει να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα μας. Νιώθεις μοναξιές, ανοίγεις το fb. Είσαι κακόκεφος, κατεβάζεις μια κωμική σειρά. Έχεις αγαμίες, μπαίνεις στο youporn. Και δεν στέκεσαι ποτέ να αναρωτηθείς, γιατί νιώθω μοναξιά, γιατί είμαι κακόκεφος, γιατί δεν γαμάω; Και συνεχίζεις να παίρνεις παυσίπονα αντί να αναζητήσεις την πραγματική πηγή του πόνου.

Η επόμενη γενιά θα είναι κρίσιμη. Ενδέχεται να είναι η πρώτη γενιά ανθρώπων που θα γνωρίσει τον κόσμο μέσα από μια οθόνη. Στον δυτικό κόσμο, τουλάχιστον. Σε όσους φαίνεται υπερβολική η πρόβλεψη, να ξέρει πως η google ανακοίνωσε προσφάτως ότι σύντομα θα κυκλοφορήσει γυαλιά που θα επιτρέπουν στον χρήστη τους να έχει συνεχώς στο οπτικό του πεδίο μια οθόνη, να είναι συνεχώς on-line. Ένας νέος τύπος ανθρώπου γεννιέται, εντελώς απρόσμενα.

"Κατακόκκινες γραμμές"

Τον καιρό των εκλογών, τότε που ο φόβος στην Ελλάδα περίσσευε, τα 2 πρώην μεγάλα κόμματα και η ΔΗΜ.ΑΡ ύψωσαν το λάβαρο της παραμονής στο Ευρώ και την Ε.Ε. «Η χώρα πρέπει να μείνει στην Ευρώπη» φώναξαν με μια φωνή.

Όμως τι είναι Ευρώπη; Η Ευρώπη δεν είναι ένας απλός γεωγραφικός προσδιορισμός. Είναι μια εγγύηση. Εγγύηση για τη δημοκρατία, για τα δικαιώματα, συλλογικά και ατομικά, για τη σωστή λειτουργία των νόμων και των θεσμών και για το κοινωνικό κράτος. Κυρίως, όμως, αυτό που εγγυάται η Ευρώπη, και που σε άλλες χώρες του κόσμου δεν είναι εγγυημένο, είναι ο σεβασμός στην ανθρώπινη ζωή, σε κάθε ανθρώπινη ζωή.

Και είμαι πεπεισμένος πως όταν στις δημοσκοπήσεις η πλειονότητα των ερωτώμενων απαντούσε πως θέλει να παραμείνει στο ευρώ και την Ε.Ε, εννοούσε, κυρίως, πως θέλει να παραμείνει στην «Ευρώπη». Ένα χρόνο μετά, η χώρα παραμένει στο Ευρώ, παραμένει στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αλλά παραμένει ακόμα στην «Ευρώπη»;

Έναν χρόνο μετά, πέρα από την οικονομική εξαθλίωση ενός μέρους της κοινωνίας, βιώνουμε μια εξαθλίωση πολύ γενικότερη. Η εικόνα της Ελλάδος στο εξωτερικό έχει αμαυρωθεί. Όχι τόσο από εκείνους που ψάχνουν στα σκουπίδια, ούτε από τους νεοάστεγους που ζουν πλέον στον δρόμο αλλά από τη γενικότερη εξαθλίωση των θεσμών. Αναφέρομαι σε βασανισμούς πολιτών, σε πολιτικές διώξεις, σε τυφλές επιθέσεις εναντίον μεταναστών, ακόμα και μπροστά στα μάτια της Αστυνομίας. Σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, σε διαπομπεύσεις οροθετικών ιερόδουλων. Σε νεοναζί που αλωνίζουν εντός και εκτός Βουλής. Σε κρατική καταστολή που θυμίζει περισσότερο χώρες της Ν. Αμερικής.

Η πιο πρόσφατη περίπτωση στη λίστα της κατρακύλας είναι αυτή του Κώστα Σακκά. Κατηγορούμενος για συμμετοχή στην οργάνωση «Πυρήνες της Φωτιάς», την οποία ο ίδιος αρνείται, ο Σακκάς βρίσκεται στις φυλακές του Κορυδαλλού τους τελευταίους 30 μήνες χωρίς ποτέ να έχει περάσει από δίκη. Αν και η ανώτερη νόμιμη περίοδος προφυλάκισης έχει πλέον παρέλθει, ο Σακκάς συνεχίζει να βρίσκεται προφυλακισμένος. Από τις 4 Ιουνίου βρίσκεται σε απεργία πείνας ζητώντας μόνο αυτό που προβλέπει ο νόμος, την αποφυλάκισή του μετά από σχεδόν 3 χρόνια προφυλάκισης. Αλλά για ακόμα μια φορά το κράτος φαίνεται να αδιαφορεί για την τήρηση των νόμων. Η απάντηση της κυβέρνησης ήταν απλώς να χαρακτηρίσει τον Σακκά τρομοκράτη και αναρχικό. «Ευρωπαϊκά πράγματα».

Το πραγματικό πρόβλημα είναι πως όλα αυτά δεν φαίνεται να είναι τυχαία περιστατικά. Φοβάμαι πως η εικόνα της χώρας δεν διασύρεται καταλάθος.

Μετά από 3 χρόνια μνημονίων, φαίνεται πως η Ελλάδα τελικά αποτελεί ένα πείραμα. Διότι αποτελεί την πρώτη «ευρωπαϊκή» χώρα που επισκέπτεται το Δ.Ν.Τ.. Και όσοι γνωρίζουν περί Δ.Ν.Τ. θα είχαν σίγουρα την περιέργεια, όταν έμαθαν για την εμπλοκή του στην Ελλάδα, για το πως θα μπορέσει να εφαρμόσει τη γνωστή του συνταγή σε μια «ευρωπαϊκή» χώρα. Διότι, ασχέτως με το τι πιστεύει κανείς για τη συνταγή, για το αν είναι καλή ή κακή, όσοι γνωρίζουν από Δ.Ν.Τ. συμφωνούν σε ένα σημείο: η συνταγή είναι εξαιρετικά δύσκολο να εφαρμοσθεί «δημοκρατικά». Οπότε, ή θα άλλαζε η συνταγή, προκειμένου να προσαρμοσθεί στα δημοκρατικά δεδομένα, ή θα άλλαζε η «δημοκρατία», για να προσαρμοσθεί στη συνταγή του Δ.Ν.Τ.. Και από όσο γνωρίζω, η συνταγή δεν άλλαξε ούτε στο ελάχιστο.

Ο Κων. Καραμανλής είχε πει κάποτε ότι «ανήκομεν εις την Δύσιν». Αυτό ήταν το συμφέρον των οικονομικών παραγόντων της εποχής μπροστά στον «κομμουνιστικό κίνδυνο» και έτσι και έγινε. Κάποιες δεκαετίες μετά, το συμφέρον των οικονομικών παραγόντων δείχνει να άλλαξε. Η «δημοκρατία» δείχνει να επιβαρύνει το κόστος παραγωγής. Και, έτσι, η χώρα οδεύει σταθερά προς την Ανατολή, κι ας παραμένει στο Ευρώ. Και αν θέλουμε να ανακόψουμε αυτή την πορεία, πρέπει να αποδείξουμε, τόσο στον εαυτό μας όσο και προς τις άλλες χώρες, ότι η «Ευρώπη» είναι ριζωμένη μέσα μας.

Ή με τους Ρωμαίους ή με τους Γαλάτες

Στη Χαλκιδική αυτόν τον καιρό μαίνεται μια μάχη. Μια μικρή κοινωνία εναντίον ολόκληρου του καπιταλιστικού συστήματος, Γαλάτες εναντίον Ρωμαίων. Στη μάχη αυτή βρίσκονται αντιμέτωπες δυο πολύ διαφορετικές λογικές. Αυτή που υποστηρίζει ότι η φύση είναι η μεγαλύτερη περιουσία των ανθρώπων και πρέπει να τη διαφυλάξουμε πάση θυσία και η «λογική» του κέρδους με κάθε τίμημα.
Απ’ τη μία πλευρά οι κάτοικοι της ΒΑ Χαλκιδικής και απ’ την άλλη η El Dorado Gold, μια εταιρία καναδικών συμφερόντων. Η El Dorado αγόρασε μια έκταση στις Σκουριές Χαλκιδικής προκειμένου να εξορύξει χρυσό. Για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πουλήθηκε η έκταση και για τα κέρδη που (δεν) θα αποκομίσει το Ελληνικό δημόσιο από τη συμφωνία, θα μπορούσαν να γραφτούν πολλά, αλλά δεν είναι της παρούσης. Το θέμα είναι πως η επένδυση, μαζί με τις θέσεις εργασίας που θα δημιουργήσει, θα δημιουργήσει και μόλυνση του περιβάλλοντος στην περιοχή, κάτι που οι κάτοικοι δεν θέλουν να επιτρέψουν.
Θα αναρωτηθεί κανείς γιατί ένα ζήτημα που αφορά στους κατοικούς μιας πόλης της Β. Ελλάδος βρίσκεται σε ένα περιοδικό για την Κρήτη. Ο λόγος είναι ότι οι Σκουριες είναι πολύ πιο κοντά στην Κρήτη απο όσο νομίζουμε. Και συγκέκριμένα πιο κοντά στη Νότια Κρήτη.
Από την πρώτη στιγμή που ξέσπασε η κρίση στην Ελλάδα μάθαμε για τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων στα νότια της Κρήτης. Ακούσαμε πως είναι τόσο μεγάλα που θα μπορούσαν να λύσουν το οικονομικό πρόβλημα της χώρας. Και ενώ οι περισσότεροι δέχτηκαν την είδηση με ενθουσιασμό, κάποιοι υπενθύμιζαν ότι καμιά επένδυση δεν έρχεται χωρίς τίμημα. Εξόρυξη πετρελαίου στο Λιβυκό πέλαγος, ακόμα και αν γινόταν με τις καλύτερες συνθήκες, θα άλλαζε για πάντα την εικόνα της νότιας ακτής της Κρήτης. Ιδίως αν αναλογιστούμε πως την ίδια στιγμή συζητείται και η κατασκευή λιμένα στο Τυμπάκι.
Σχοινάρια, Πρέβελη, Αγ. Παυλος, Ελαφονήσι, Παλιόχωρα, Κεδρόδασος, Λέντας, Γαύδος.
Είναι κάτι παραπάνω από φυσικά τοπία. Είναι κομμάτι της ζωής των κατοίκων της Κρήτης. Όχι μόνο γι’ αυτούς αλλά και για εκατομμύρια επισκέπτες. Και το ερώτημα που προκύπτει είναι το εξής, για πόσα χρήματα θα δεχόμασταν να χαθούν ή έστω, να χάσουν κάτι από την σημερινή τους εικόνα αυτά τα μέρη; Για πόσα χρήματα θα στερούσαμε από τις μελλοντικές γενιές όσα ζήσαμε εμείς  σ’ εκείνα τα μέρη, τις μέρες και τις νύχτες μας εκεί;
Γι’ αυτό σου λέω, οι Σκουριές είναι δίπλα μας. Και αν πέσουν, η σειρά μας δεν θ’ αργήσει.

«Όταν το τελευταίο δέντρο θα έχει κοπεί, όταν τα ποτάμια θα έχουν μολυνθεί, όταν τα ψάρια της θάλασσας θα είναι νεκρά, τότε ο άνθρωπος θα καταλάβει ότι τα χρήματα δεν τρώγονται». Παλιά ινδιάνικη προφητεία

Στάσου, μυγδαλή

 Πριν πολλά πολλά χρόνια, προτού να γίνουμε το κυρίαρχο είδος στον πλανήτη, τα πράγματα ήταν πολύ διαφορετικά.  Ήμαστε κι εμείς ένα απ’ αυτά τα ζωάκια που τα βλέπεις στα ντοκιμαντέρ και τα λυπάσαι, λεία κάθε θηρίου. Σε εκείνους τους χαλεπούς καιρούς ο άνθρωπος χρειαζόταν να αναγνωρίζει αμέσως κάθε τι που μπορούσε να αποτελέσει κίνδυνο. Δεν υπήρχε χρόνος να σκεφτεί, κάθε κλάσμα του δευτερολέπτου είχε σημασία. Έτσι, η φύση μας χάρισε την αμυγδαλή, μια μικροσκοπική δομή στα βάθη του εγκεφάλου, με αυτόν ακριβώς τον σκοπό: να αναγνωρίζει και να εντοπίζει στη στιγμή οποιαδήποτε απειλή και να δρα αυτόματα προς την αντιμετώπισή της.  

Από τότε, κάθε ερέθισμα γύρω μας, πριν να περάσει στον λογικό εγκέφαλο, περνάει πρώτα από εκεί. Και εφόσον δεν αναγνωριστεί ως απειλή, συνεχίζει την καθιερωμένη του πορεία προς τον φλοιό, όπου μετατρέπεται σε αντίληψη. Διαφορετικά, η αμυγδαλή σημαίνει συναγερμό και ολόκληρος ο οργανισμός κινητοποιείται για να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος.

Ως εδώ καλά, και η αλήθεια είναι πως χρωστάμε πολλά στην αμυγδαλή που ως είδος καταφέραμε να επιβιώσουμε μέχρι σήμερα. Αλλά οι καταστάσεις άλλαξαν. Ανεβήκαμε πια στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας. Τους παλιούς μας εχθρούς τους τοποθετήσαμε σε βιτρίνες, να τους βλέπουν τα παιδιά και να χαίρονται. Όμως ο παλιός μηχανισμός δεν έπαψε ποτέ να λειτουργεί. Και πλέον μας δημιουργεί προβλήματα. Γιατί συνεχίζει να αναγνωρίζει απειλές, μόνο που πλέον τις αναγνωρίζει στους ανθρώπους γύρω μας.

Το βασικό πρόβλημα με την αμυγδαλή είναι η υπερβολική της ευαισθησία. Εντοπίζει κινδύνους ακόμα κι εκεί που δεν υπάρχουν. Αρκεί κάποιο ερέθισμα να της θυμίσει έστω και ελάχιστα κάποια προηγούμενη δυσάρεστη εμπειρία για να το θεωρήσει επικίνδυνο. Και έτσι γεννά παρεξηγήσεις. Κάθε φορά που εξοργιζόμαστε, κάθε φορά που το αίμα ανεβαίνει απότομα στο κεφάλι και κάποιος αγαπημένος μας άνθρωπος μετατρέπεται ξαφνικά σε εχθρό, η αμυγδαλή έχει σημάνει πάλι συναγερμό, κι ας μην υπήρξε καμία πραγματική απειλή. Και βρισκόμαστε λίγη ώρα αργότερα, όταν η λογική αναλαμβάνει και πάλι τα ηνία, να αναρωτιόμαστε γιατί φερθήκαμε πάλι τόσο διαφορετικά απ’ όσο θα θέλαμε.

Καθένας μας έχει πληγωθεί από άλλους ανθρώπους κάποια στιγμή στη ζωή του. Και αυτήν την ανάμνηση την κρατάμε στο αρχείο για ν’ αποφύγουμε παρόμοιες καταστάσεις μελλοντικά. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που οι πρόγονοί μας συγκρατούσαν τη μορφή μιας τίγρης που τους κυνήγησε για να τρέξουν μια ώρα αρχύτερα όταν θα την ξανασυναντούσαν. Απλώς, τότε ο κίνδυνος ήταν πραγματικός, αφορούσε στην ίδια μας την επιβίωση. Ενώ τώρα, αφορά στην αυτοεκτίμηση και την αξιοπρέπειά μας. Περίπλοκες καταστάσεις...

Δεν υπάρχει συγκεκριμένος τρόπος για να απαλλαγούμε από τις αστοχίες της αμυγδαλής. Αφενός, επειδή βρίσκεται πολύ βαθιά στον εγκέφαλο για να την πειράξουμε, αφετέρου διότι, ακόμα κι αν υπερβάλλει πολλές φορές, παραμένει πολύ χρήσιμη. Αλλά μπορούμε τουλάχιστον να αναγνωρίσουμε τις περιπτώσεις όπου δρα, να αντιληφθούμε τις αυτόματες αντιδράσεις μας και να τις περιορίσουμε. Και την επόμενη φορά που θα νιώσουμε ξαφνικά ότι απειλούμαστε, να πάρουμε μια βαθιά ανάσα, δίνοντας χρόνο στην λογική να αποφασίσει αν κινδυνεύουμε ή όχι.

Περί φόβου

Σκέψου, μπορούσες να είσαι οτιδήποτε.

Αλλά απ’ την πρώτη στιγμή θέσαμε όρια. 

Είναι λυπηρό, ξεκινήσαμε σαν ένας άδειος καμβάς. Απεριόριστες δυνατότητες. Και γίναμε, χωρίς ιδιαίτερο λόγο, συγκεκριμένοι, πεπερασμένοι. Τα σύνορά μας, ότι άφησε στο πέρασμά του ο φόβος των γονιών μας.
Και σκεφτόμουν, τι είναι τελικά ο φόβος; 

Δεν έχει να κάνει ούτε με τέρατα, ούτε με δαίμονες, τίποτα τέτοιο. Είναι πολύ πιο αληθινός από αυτά.

Φόβος είναι αυτό που βρίσκεται ανάμεσα σ’ αυτό που θέλουμε και σ’ αυτό που ζούμε.

Και το ερώτημα είναι, γιατί τον τοποθετήσαμε εκεί; Γιατί βάλαμε τον φόβο να μας φυλάει απ’ όσα μας φοβίζουν; Αν απαντήσουμε σ’ αυτό, ίσως να ανακαλύψουμε τι θέλουμε πραγματικά και να το αποκτήσουμε. Και έτσι να πάψουμε να ζούμε με υποκατάστατα.

Αλλά φοβάμαι πως έχουμε πια εθιστεί στον φόβο. Όλοι. Τόσο πολύ που να μη μπορούμε πια να συνεννοηθούμε. 
Γιατί φτάσαμε να φοβάται ο ένας τον φόβο του άλλου. Και γι’ αυτό δεν τολμάμε να κάνουμε αυτό που θέλουμε πιο πολύ, να γνωριστούμε. Να επικοινωνήσουμε. Αλλά δεν μπορούμε, γιατί όλοι μας κρύβουμε επιμελώς από τους άλλους αυτό που μας ενώνει περισσότερο, τον φόβο.

Αυτή είναι η πιο παράδοξη ιδιότητα του φόβου, η σχέση του με τους άλλους. Γιατί, ενώ είναι αποκλειστικά δικός μας, ενώ ζει και μεγαλώνει μέσα μας, έχει απόλυτη ανάγκη από τους άλλους για να ριζώσει. Και μόλις τα καταφέρει, μόλις του δώσουμε τα ηνία, παύει πλέον να τους χρειάζεται. Και από εκεί και πέρα, κάνει ότι μπορεί για να τους κρατήσει μακριά. Και τότε είμαστε πια ασφαλείς. Δεν κινδυνεύουμε να ζήσουμε τίποτα που να αξίζει πραγματικά. Ολόκληρος ο κόσμος μας, μερικά τετραγωνικά.

« τα κλειδιά της φυλακής του, καθένας τα κρατάει στην τσέπη του»

έγραψε κάποτε ο Λειβαδίτης. 
Τα κρατάμε, γιατί τη φυλακή μας την χτίσαμε μόνοι μας. Φοβάμαι, όμως, πως δεν αρκεί να αποδράσουμε από εκεί. Γιατί, όσο θα στέκει όρθια, ρισκάρουμε να επιστρέψουμε. Θα πρέπει να την γκρεμίσουμε. Και δεν μπορεί κανένας να το κάνει για μας. «Εγώ ο χτίστης, εγώ κι ο γκρεμιστής».