περί Αρχαίας Ελλάδας

Λέγεται ότι όταν οι μαθητές του Γκαίτε τον ρωτούσαν πώς θα γίνουν σοφοί σαν και εκείνον, τους προέτρεπε να μελετήσουν τους Έλληνες κλασσικούς. "Και μετά τους κλασσικούς, τι;" ρωτούσαν οι μαθητές. "Ξανά τους κλασσικούς" απαντούσε εκείνος. Δεν ξέρω με σιγουριά αν ειπώθηκε όντως η φράση, γνωρίζω πάντως πως τόσο ο Γκαίτε όσο και άλλα τεράστια μυαλά της διανόησης και της επιστήμης έτρεφαν μεγάλο σεβασμό στην Αρχαία Ελλάδα. Βέβαια, σκοπός μου δεν είναι να εξυμνήσω τους προγόνους μας, την λατρεία για το παρελθόν την έχουν αναλάβει άλλοι. Απλώς διαπιστώνω ότι σε σχέση με την αρχαία ελληνική παράδοση υπάρχουν κάποιες παρανοήσεις. Οι "δεξιοί" την καπηλεύονται προς συμφέρον τους και οι "αριστεροί" δείχνουν να την αποστρέφονται, συγχέοντας αυτομάτως αναφορές στην αρχαία Ελλάδα με τάσεις εθνικισμού. Τα πράγματα βέβαια απέχουν παρασάγγας. Διότι πέρα από τις μάχες και τις στρατιωτικές κτήσεις, η Αρχαία Ελλάδα έχει να επιδείξει κυρίως έναν πολιτισμό, πολύ διαφορετικού από οποιονδήποτε είχε αναδειχθεί ως τότε. Και αυτό που τον κάνει τόσο διαφορετικό είναι το γεγονός ότι αμφισβήτησε ότι θεωρείτο δεδομένο για την εποχή. Είναι ένας πολιτισμός ριζοσπαστικός και επαναστατικός, γιατί επανακαθόρισε τη θέση του Ανθρώπου στον κόσμο και το σύμπαν ολόκληρο. Του Ανθρώπου, όχι του Έλληνα. Και αυτή η αμφισβήτηση διαπνέει το μεγαλύτερο μέρος της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας.

Ο "Προμηθέας Δεσμώτης" είναι ίσως το πιο επαναστατικό έργο που γράφτηκε ποτέ. Η ανταρσία του Προμηθέα, του προστάτη των Ανθρώπων, δεν έγινε απέναντι σε νόμους και κυβερνήσεις, αλλά απέναντι στον Δία, τον πιο δυνατό απ' τους Θεούς. Στο έργο του Αισχύλου, η Βία και το Κράτος, αδέλφια μεταξύ τους, οδηγούν τον Προμηθέα στον Καύκασο οπού θα παραμείνει αλυσοδεμένος για αιώνες ως τιμωρία που πρόδωσε τον Δία. Πάνω στον βράχο ο βασανισμένος Προμηθέας δεν εκλιπαρεί για έλεος. Αντίθετα, εκστομίζει μια φράση που εμπνέει ακόμα, 2500 χρόνια μετά: "εγώ τη δυστυχία μου, να το ξέρεις, δεν θ' άλλαζα ποτέ με τη σκλαβιά σου".

Τόσο στον Προμηθέα, όσο και σε άλλα έργα της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, ανιχνεύονται και οι ρίζες της Αναρχίας, χιλιετίες πριν τις θεωρίες του Κροπότκιν και του Μπακούνιν. Στην Αντιγόνη ο Σοφοκλής υφαίνει ένα οικουμενικό σύμβολο ανυπακοής, ένα κορίτσι που αναλαμβάνει την ευθύνη να θάψει τον νεκρό της αδελφό παρά τις διαταγές της εξουσίας. Δεν υπακούει και τιμωρείται σκληρά, δικαιωμένη όμως από θεούς και τους ανθρώπους. Και αν στην περίπτωση της Αντιγόνης η αποστροφή για την εξουσία γίνεται συμβολικά και στοχευμένα, στον Ηρόδοτο η  αποστροφή είναι σαφώς πιο ξεκάθαρη και συνολική: " Ούτε γαρ άρχειν ούτε άρχεσθαι εθέλω. "

Στο έργο των προσωκρατικών φιλοσόφων βρίσκονται οι απαρχές του σύγχρονου Ευρωπαικού πολιτισμού, της επιστήμης αλλά και της σύγχρονης σκέψης γενικά. Η μεγαλύτερη συμβολή τους στους ανθρώπους είναι η οικουμενικότητα του Ανθρώπου που δίδαξαν. Δεν χώρισαν τους ανθρώπους σε πλούσιους και φτωχούς, επώνυμους και ανώνυμους, αλλά ανέδειξαν ένα νέο πρότυπο Ανθρώπου ως αναπόσπαστο κομμάτι της Φύσης. Μαζί του ανέπτυξαν, αν και όχι πρώτοι, την ιδέα της αρετής και ως μεγαλύτερη απ' όλες τη φρόνηση, που ήταν κοινή για όλους τους ανθρώπους, όπως είπε ο Ηράκλειτος. Κανένας δεν έμενε απ' έξω. Όπως ακριβώς συνέβαινε και στον "Κήπο" του Επίκουρου, δεν υπήρχαν διακρίσεις, άνδρες, γυναίκες και δούλοι, όλοι χωρούσαν στο μάθημα του. Αλλά ο πραγματικός χαρακτήρας του αρχαίου Ελληνικού πολιτισμού προβάλλεται τέλεια στο "Συμπόσιον" του Πλάτωνα, ένα έργο που αν γραφόταν σήμερα θα ξεσήκωνε θύελλα αντιδράσεων από τους συντηρητικούς κύκλους της κοινωνίας. Σωκράτης, Αριστοφάνης και άλλα λαμπρά ονόματα της αρχαίας Ελλάδας, συζητούν αναζητώντας το πραγματικό νόημα του Έρωτα και δη του ομοφυλοφιλικού.

Πολλοί θα γυρίσουν να πουν, "καλά όλα αυτά, αλλά τότε είχαν δούλους". Σίγουρα, αλλά και σήμερα υπάρχουν δούλοι. Και αυτό καθόλου δεν υποβιβάζει τις ιδέες και τα έργα των σύγχρονων διανοητών, αντιθέτως. Άλλωστε, αυτό που ήθελα να γίνει κατανοητό είναι πως οι αρχαίοι Έλληνες δεν ήταν μόνο η πειθαρχημένη Σπάρτη, το "μολών λαβέ" και οι 300 του Λεωνίδα. Η Αρχαία Ελλάδα αποτέλεσε μια νέα θεώρηση για τον Άνθρωπο. Και είναι τεράστιο σφάλμα που επιτρέπουμε σε κάποιους να την εκμεταλλεύονται για λόγους σκοπιμότητας. Η Αρχαία Ελλάδα δεν είναι κληρονομιά των Νεοελλήνων, είναι κοινή περιουσία για ολόκληρη την ανθρωπότητα.

(under construction)

Χιλιάδες σταγονίδια

γεμάτα φόβους

πέφτουν από ψηλά


Γεννάνε εχθρούς

και μίσος

οι άνθρωποι αγριεύουν


Ουρλιάζουν

ένδοξες μνήμες

και φονικές ιδέες


Θέλουν να πνίξουν τα όνειρα σου

Συγκινητική για ακόμη μια φορά η στήριξη της Εκκλησίας στον δοκιμαζόμενο λαό.

Στο Ρέθυμνο, πίσω απ' το νοσοκομείο, βρίσκεται ένας μικρός χαριτωμένος ναός. Στα σκαλιά του βρήκε πρόσφατα καταφύγιο ένας από τους βαριά χτυπημένους από την κρίση συνάνθρωπος μας. Ένας άστεγος. Προφανώς οι εκπρόσωποι του Θεού επί της γης τον φρόντισαν, διότι δεν κοιμάται πλέον στην είσοδο του ναού. Ούτε και κανένας άλλος άστεγος κοιμάται πια εκεί, μιας και τώρα υπάρχουν καινούργια κάγκελα που προφυλάσσουν την είσοδο του ναού απ' τους φτωχούς πιστούς που δεν συνεισφέρουν στο παγκάρι.

Τι ειρωνεία, κάγκελα στον οίκο του Θεού. Φαίνεται πως σ' αυτούς τους καιρούς κινδυνεύει και Αυτός. Και δεν εννοώ από τους άστεγους.

Βέβαια, προτού βιαστούμε να κατακρίνουμε την τακτική του συγκεκριμένου ναού, ίσως θα έπρεπε να το δούμε το θέμα πιο σφαιρικά. Αν και οι χιλιάδες άλλοι ναοί ανά την χώρα ακολουθούσαν την ίδια τακτική, ίσως να έδιναν στην καταρρακωμένη μας οικονομία την ώθηση που της λείπει. Έτσι, μετά τις επιχειρήσεις που φτιάχνουν λουκέτα, θα ανθούσαν και εκείνες που φτιάχνουν κάγκελα, προσφέροντας θέσεις εργασίας και την πολυπόθητη αύξηση του ΑΕΠ που όλοι ονειρεύονται.

Πέρα απ' την πλάκα, πάντως, πολύ ανησυχητικά όλα αυτά. Διότι αν ο παντοδύναμος Θεός χρειάζεται κάγκελα για να προστατέψει την οικία του, τότε εμείς, οι αδύναμοι άνθρωποι, τι χρειαζόμαστε για να προστατευθούμε;

Πως ξεκίνησε η επανάσταση

Οι αρχές πήραν αμέσως μέτρα για να προστατευθούν

χιλιάδες σκυλιά στήθηκαν μπροστά στο σπίτι της Εξουσίας


Μα το νέο δεν άργησε να μαθευτεί

πως χτυπήσανε τον Έρωτα.
   

Πρώτοι τρέξανε κοντά του οι ποιητές,

που η επικοινωνία τους μαζί του είναι συνεχής και αδιάλειπτη.


Ύστερα 'φτάσανε οι αναρχικοί

 και οι καλλιτέχνες και οι ρομαντικοί,

όλοι μαζί

κύκλωσαν το χτυπημένο του κορμί

που είχε σωριαστεί στο δρόμο, ακούνητο, με τα μάτια ορθάνοιχτα.


Ο δρόμος γέμισε όταν έφτασαν οι έφηβοι,

που είχαν ακούσει για αυτόν

μα δεν τον γνώρισαν ποτέ

Ήσαν συντετριμμένοι, μα κυρίως οργισμένοι. 


Η ένταση ανέβηκε σαν φτάσανε οι αρνητές

εκείνοι που τον είχαν πλησιάσει από τόσο κοντά,

που κάηκαν και δεν θέλησαν να τον ξαναδούν

Αμέτρητοι άνθρωποι,

τρέχανε τώρα σαν τρελοί,

να μάθουν αν ζει ή αν τον έχασαν για πάντα.


Όταν φάνηκαν και οι άλλοι,

όλοι όσοι τον γνώρισαν κάποτε και τον αγάπησαν,

τα πράγματα έδειχναν πως δεν θα είναι πια ίδια.

Τόσος κόσμος δεν βρέθηκε ποτέ ξανά μαζί

Έρχονταν, και έρχονταν, και έρχονταν

ατελείωτο πλήθος.
 

Εκείνη την ημέρα άλλαξαν όλα,

όταν οι άνθρωποι ανακάλυψαν ποιος είναι ο Θεός τους.

Και κατάλαβαν πως τα βέλη του

δεν σημαδεύουν την καρδιά

αλλά τον φόβο.
 

Όσο για τους ερωτευμένους,

όλους εκείνους που τη στιγμή της επίθεσης,

ζούσαν κάπου τον έρωτα τους,

δεν φάνηκαν ποτέ.

Κανείς δεν είχε, άλλωστε, τέτοια απαίτηση.

Αυτοί κράτησαν τον Έρωτα ζωντανό τις δύσκολες εκείνες ώρες.

Το μπαλκόνι

Έχω ένα μέρος στο σπίτι

τόσο δα

απ' όπου βλέπω τον κόσμο

που δεν έφτιαξα εγώ

Έχει αυτοκίνητα, μια εκκλησία

δέντρα όπου δεν ενοχλούν

μπάρες, οδούς και κεραίες,

φράχτες και θέσεις πάρκινγκ

Πολλά απ' όσα βλέπω

θα φάνταζαν παράξενα

στον κόσμο που έφτιαξα εγώ

Κάποια άλλα

εντελώς παράλογα

Κι όμως καθετί στον έξω κόσμο

ό,τι δεν είναι δικό μου

είναι κάποιου άλλου

Κάποιος το διάλεξε στον κόσμο του

Περί αποχής

"Αν οι εκλογές μπορούσαν να αλλάξουν κάτι θα ήταν παράνομες"

Η γνωστή αυτή ρήση με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο. Παρ' όλα αυτά, στις εκλογές της 6ης Μαϊού πήγα και εγώ να ψηφίσω. Σκέφτηκα ότι επιβάλλεται να απαλλαγούμε απ' τη γαλαζοπράσινη συμμορία που ρήμαξε τη χώρα για δεκαετίες, ακόμα και αν η εναλλακτική (ΣΥΡΙΖΑ) δεν με κάλυπτε καθόλου. Στην δεύτερη δεν συμμετείχα. Η προεκλογική εκστρατεία των κομμάτων μου απέδειξε ότι κανένα κόμμα δεν είχε την πρόθεση να τα βάλει με τους πραγματικούς δυνάστες μας. Κυρίως όμως, κατανόησα πως δεν είναι οι πολιτικοί το πρόβλημα, αλλά η ίδια η διαδικασία της εκπροσώπησης. Είναι μάλλον απίθανο, όπως έδειξε η πρόσφατη Ιστορία, κάποιος πολιτικός να προτάξει το δικό μου συμφέρον, και του κάθε ψηφοφόρου του, πάνω από το δικό του. Η διαφθορά είναι εγγενές πάθος αυτού του πολιτικού συστήματος.

Πολλοί φίλοι με επέπληξαν για την απόφαση μου να μην συμμετάσχω. Με χαρακτήρισαν απαθή και αδιάφορο που δεν ψήφισα κάποιον. Κάποιος μου είπαν ότι έτσι αφήνω τους άλλους να αποφασίζουν για μένα. Του απάντησα ότι εκείνος, ψηφίζοντας κάποιον για βουλευτή, έκανε ακριβώς το ίδιο. Δεν αμφιβάλλω ότι ένα μέρος του ποσοστού της αποχής είναι όντως προϊόν απάθειας. Αλλά για μένα η αποχή ήταν μια συνειδητή απόφαση, απέχω σημαίνει πώς δεν διαλέγω καμία από τις λύσεις που μου παρέχει το σύστημα, δεν αρκούμαι στις περιορισμένες επιλογές που επιβάλλει αυτού του είδους η Δημοκρατία. Γνωρίζω ότι υπάρχουν πολλοί άλλοι που μοιράζονται την ίδια άποψη για το σύστημα της εκπροσώπησης με εμένα και που επέλεξαν και εκείνοι την αποχή. Άνθρωποι που αγωνίζονται στον δρόμο και στην εργασία τους, όχι απολιτικ όντα που ξεχάστηκαν στην παραλία τη μέρα των εκλογών. Κάποιο μέρος του 40% της αποχής αποτελεί μια σιωπηρή διαμαρτυρία που δεν ακούγεται, κρυμμένο κάτω από το πέπλο της "αδιαφορίας". Οπότε αν θέλουμε να ακουστεί η διαμαρτυρία της αποχής, θα πρέπει να διαφοροποιήσουμε την αποχή ως πολιτική δράση από την αποχή ως απάθεια για την πολιτική.

Αν και η περίπτωση της Χρυσής Αυγής αποτελεί γνήσιο αποκύημα του συστήματος, είναι διδακτικό, διότι μας έδειξε πώς μπορεί κανείς να εκμεταλλευτεί τις "ελευθερίες" που έχει παραχωρήσει το σύστημα. Ίσως να μπορούμε να τοποθετήσουμε στην κοιλιά του συστήματος ένα σαράκι, ένα κόμμα διαμαρτυρίας, που δεν θα συμμετέχει στο σύστημα, αντιθέτως θα το απορρίψει. Ένα κόμμα που θα μετάσχει στην εκλογική διαδικασία με σκοπό να καταλάβει βουλευτικές θέσεις χωρίς να στέλνει εκπροσώπους στη Βουλή. Αντίθετα, θα προτείνει ένα παράλληλο σύστημα λήψης αποφάσεων με αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες, βασισμένο σε αυτόνομες οργανώσεις, από τις λαϊκές συνελεύσεις γειτονιάς μέχρι τα ανεξάρτητα σωματεία εργαζομένων.

Ο μακροπρόθεσμος, ίσως και ουτοπικός, στόχος είναι να γίνουν μια μέρα τα άδεια έδρανα περισσότερα απ' τα κατειλημμένα, να παύσει εκ των έσω ο θεσμός της Αντιπροσωπευτικής Δημοκρατίας. Σίγουρα το σύστημα δεν θα επιτρέψει την κατάργηση του, θα αντισταθεί. Αλλά για να το κάνει θα πρέπει να άρει βασικά πολιτικά δικαιώματα, θα πρέπει δηλαδή να βγάλει τη δημοκρατική  του μεταμφίεση και να δείξει το αληθινό πρόσωπο της Εξουσίας. Και αυτό είναι πάντα θετικό για τον Αγώνα. Αλλά ο βασικός στόχος είναι να τρολάρουμε το σύστημα. Και μαζί να δημιουργήσουμε ένα αντισυστημικό μέτωπο που να συσπειρώνει όσους θεωρούν το σύστημα εχθρό τους.

Υγ: Δεν θέλω να επεκταθώ περαιτέρω σε λεπτομέρειες, αν και το έχω σκεφτεί το εγχείρημα διεξοδικά. Προτιμώ όσοι βρίσκουν ενδιαφέρουσα την πρόταση να συμβάλουν στη διαμόρφωση της, οπότε, αν έχετε οποιοδήποτε σχόλιο, είναι ευπρόσδεκτο.